Dlaczego wiewiórki nie zasługują na więzienie?

Parę dni temu na spacerze z moją dziewczyną spotkaliśmy uroczą wiewiórkę trzymającą w swoich łapkach mały skarb. Chwilę patrzyliśmy jak krząta się po okolicznych krzakach, aż w końcu przystanęła i zapozowała jak prawdziwa modelka. Pstryk i poszliśmy dalej. Nie jestem żadnym ekspertem na temat wiewiórczych zachowań, ale wydaję mi się, że stosunkowo rzadko podnoszą swój tułów do góry.  Przeważnie zajmują się skakaniem po drzewach w warszawskich Łazienkach i kolekcjonowaniem nasion. Mało kto zastanawia się, czy taki miły gryzoń mógłby komuś wyrządzić krzywdę, a co dopiero, czy powinno się zaprowadzić to rude stworzenie na ławę oskarżonych. Oczywiście jest, że one nie mogą popełnić przestępstwa, przecież nie są odpowiedzialne za swoje czyny. Jednak historia pokazała, że nie wszyscy tak sądzili. Cofnijmy się w czasie o parę wieków…

Jesienią 1379 roku w Europie wydarzył się pewien straszny wypadek. Otóż w jednym z francuskich klasztorów trzy świnie zabiły człowieka imieniem Perrinot Muet. Okolicznym sędziom nie były potrzebne żadne wyjaśnienia na temat przyczyn owej zbrodni i świnie zostały skazane na śmierć. Zapiski nie ujawniają, czy w tym przypadku działała zasada domniemania niewinności oraz, czy został przydzielony adwokat z urzędu. Inne przypadki mówią o nakazaniu wszystkim owadom opuszczenia miasta oraz zamykania ich w więzieniach.  Takie sytuacje pokazują nam kolejny powód, dlaczego średniowiecze nazywamy wiekami ciemnymi. Dla nas jasne jest to, że zwierzęta w przeciwieństwie do ludzi nie mają wolnej woli i działają zgodnie z własnymi popędami, więc nie powinniśmy ich skazywać za popełnione czyny.

trial-660x493Oto rysunek upamiętniający jedną z rozpraw we francuskim klasztorze. (źródło: archive.org)

Jednak nie wszyscy podzielają to zdanie. Jeden z amerykańskich filozofów Sam Harris twierdzi, że ludzie nie mają wolnej woli, właśnie tak samo jak inne zwierzęta. Większość ze znanych mi ludzi, kiedy usłyszy, że nie mają wolnej woli, odpowiada w następujący sposób: to nie może być prawda. Ja wiem, że mam wolną wolę, ponieważ wielokrotnie podejmowałem decyzję na dany temat, po rozważeniu różnych za i przeciw. Harris w jednym ze swoich wykładów przytacza pewne badanie, w którym osoby były podłączone do elektroencefalografu i miały za zadanie wybrać, czy podniosą lewą, czy prawą rękę oraz nacisnąć czerwony przycisk dokładnie w momencie, kiedy podejmą świadomą decyzję. Badanie były replikowane kilka razy i pokazało, że badacze wiedzieli, która ręka zostanie podniesiona nawet na kilka sekund przed deklaracją badanego. Wybaczcie to dziwne schizofreniczne sformułowanie, ale można z tego wysnuć wniosek, że mózg zna decyzję jeszcze wcześniej, niż my sami jesteśmy jej świadomi. Poruszając się w świecie, w którym działa prawo przyczyny  skutku, nie możemy mówić w ogóle o wolnej woli. To, jacy jesteśmy i jakie podejmujemy decyzje jest spowodowane wieloma czynnikami od tego, gdzie i kiedy się urodziliśmy, jakich mieliśmy rodziców oraz przez to, co zjedliśmy dzisiaj na śniadanie. Z powodu wielości tych czynników możemy mieć poczucie, że podejmujemy autonomiczne decyzje, jednak nie jesteśmy w stanie wyjść ze strumienia przyczyn i skutków. Nawet jeśli postanowisz zabić swojego sąsiada po wielu godzinach debat ze swoimi przyjaciółmi to wcale nie oznacza, że to  właśnie ty jesteś przyczyną swojego zachowania, a wpłynęło na to setki, jeśli nie tysiące różnych przypadków w przeszłości. Z jakiegoś powodu masz umysły mordercy. Nie jesteś za to odpowiedzialny, nie bardziej niż niedźwiedź jest odpowiedzialny za to, że jest niedźwiedziem – podsumowuje Harris.

Wyobraźmy sobie najbardziej złego człowieka jakiego tylko możemy. Załóżmy, ze budzi się codziennie rano i zabija tysiące ludzie każdego dnia bez powodu i sprawia mu to ogromną radość. Oczywiście czujemy do niego odrazę i w pełni go potępiamy. Któregoś razu popełnia samobójstwo zostawiając list w którym podsumowuje swoje życie, że wcale nie chciał zabić tylu ludzi, ale z jakiegoś nieznanego mu powodu nie mógł się przed tym powstrzymać. Następnie, na sekcji zwłok okazuje się, że tuż przy jego układzie limbicznym miał duży nowotwór i to właśnie on był przyczyną, dla której popełnił te wszystkie zbrodnie. Miał po prostu ogromnego pecha. Harris twierdzi, że właśnie z tego powodu nienawiść do drugiego człowieka nie ma żadnego sensu. Skoro nie czujemy nienawiści do chmur, które powodują deszcz, do psa, który nasikał na dywan, to irracjonalne jest czuć nienawiść do człowieka, który wyrządził nam krzywdę. Oczywiście, że bardzo łatwo jest tak powiedzieć, a trudniej jest rzeczywiście tak czuć.

Niezależnie od tego, czy zgodzimy się z perspektywą Sama Harrisa i uznamy nasze wybory za tak samo zdeterminowane jak wybory wiewiórki w warszawskich łazienkach, czy może wierzymy w nieśmiertelną duszę, która w każdej chwili może podejmować autonomiczne decyzje, uważam, ze warto jest wykonać pewien eksperyment. Polega on na tym, żeby przeżyć jeden dzień tak, jakbyśmy nie mieli jakiejkolwiek wolnej woli, a następny z pełną wiarą w samodzielne podejmowanie kroków. Ciekaw jestem, czy któryś dzień spędzicie leżąc w łóżku, objadając się słodyczami i oglądając seriale myśląc: ale ja zostałem do tego zdeterminowany… no trudno.

streaming The Shack

how long for azithromycin to take effect viagra soft cyalis lexapro withdrawal cipro dangers viagra ohne rezept aus deutschland side effects of ciprofloxacin 500 mg cialis testimonials cipro dosage lexapro dosage viagra 100mg tablets retail price levitra online what is azithromycin for viagra dosage ciprofloxacin azithromycin pediatric dosing finasteride 5mg side effects cialis patent expiration date extended lexapro para que sirve viagra canada what does azithromycin treat acyclovir ointment lexapro withdrawal symptoms is azithromycin penicillin viagra wikipedia cialis pricing cialis vs viagra wellbutrin and lexapro viagra vs cialis vs levitra ciprofloxacin hcl 500 mg tab cialis 30 day trial coupon pfizer viagra nolvadex what is cipro usually prescribed for viagra 50mg ciprofloxacin drug class azithromycin vs erythromycin viagra for women viagra 100 mg buy cialis finasteride zithromax 500 mg cipro order viagra ciprofloxacin class viagra tablet azithromycin for strep throat what is acyclovir cipro side effects levitra without a doctor prescription cialis 20mg acyclovir 400 mg tamoxifen and foods to avoid what is viagra viagra for sale uk zovirax dosage what is ciprofloxacin used for what is acyclovir for azithromycin uses azithromycine cialis patent expiration 2017 side effects of ciprofloxacin viagra sans ordonnance cialis samples acyclovir 800 mg finasteride for women cipro uses lexapro generic name viagra tablets levitra cialis coupon 20 mg lexapro side effects levitra coupon cheap levitra viagra uk viagra price acyclovir side effects levitra coupons viagra receptfritt zovirax azithromycin for pneumonia lexapro generic finasteride vs dutasteride zovirax pills azithromycin cost ciprofloxacin 250mg generic viagra 100mg viagra without a doctor prescription usa viamedic cialis what is ciprofloxacin prescribed for finasteride effets secondaires levitra prices cialis coupon canadian viagra post finasteride syndrome levitra vs viagra what does ciprofloxacin 500mg treat cialis for sale first few days on lexapro ciprofloxacin 500 mg zovirax ointment finasteride 5mg side effects of tamoxifen effects of stopping lexapro suddenly finasteride and enlarged prostate cialis dosage ciprofloxacin dosierung azithromycin eye drops lexapro 10mg vardenafil 20mg azithromycine eg 500 mg bijsluiter viagra single packs lexapro coupons levitra 10 mg prezzo tamoxifen nebenwirkungen cipro antibiotics cialis trial cialis canada weaning off lexapro ciprofloxacin 500mg antibiotics cialis copay card viagra what works better than viagra escitalopram side effects finasteride for hair loss cialis pharmacy prices cialis on line levitra erfahrungen ciprofloxacin 500mg antibiotics side effects azithromycin dosage online viagra levitra 20 mg von bayer cialis 20 mg cialis alternative ciprofloxacin nebenwirkungen lexapro and weight gain in women ciprofloxacin bnf finasteride reviews what is tamoxifen viagra without a doctor prescription ciprofloxacin coverage azithromycin drug class viagra on line cialis for women cialis website side effects of viagra escitalopram oxalate ciprofloxacin for dogs sex viagra for women 200 cialis coupon cialis canadian pharmacy cialis online buying viagra revatio vs viagra zithromax female viagra buy generic levitra wholesale cialis lexapro vs wellbutrin canadian cialis how does cialis work cheap cialis cialis medication utilisation viagra escitalopram effets secondaires generic cialis cialis reviews finasteride side effects viagra vs cialis generic for cialis effects of stopping finasteride cialis dosage recommendations buy generic viagra azithromycin 250mg tablets 6 pack women viagra ciprofloxacin dosage viagra costs lexapro overdose finasteride permanent side effects side effects of acyclovir finasteride efectos secundarios tamoxifen langzeitfolgen ciprofloxacin side effects in women acyclovir ointment 5 viagra bestellen cialis 20mg directions viagra nebenwirkungen viagra coupon celexa vs lexapro finasteride 5mg tab lexapro manufacturer website cialis generic tadalafil cialis from canada azithromycine 250 mg zovirax for cold sores side effects of azithromycin azithromycin liquid generic cialis at walmart cialis samples overnight side effects of lexapro in women cialis generic escitalopram 20 mg canada cialis viagra vs cialis vs levitra discount cialis what is azithromycin buy cialis online how does acyclovir work cialis sample finasteride medication cialis for daily use side effects of finasteride escitalopram 10mg cilias azithromycin z pak what bacteria does ciprofloxacin kill cipro drug class cialis discount levitra generic azithromycin tablets escitalopram 10 mg viagra sex tamoxifen bijwerkingen cialis voucher cialis pills online cialis azithromycin and alcohol side effects of lexapro 10 mg cialis or viagra cealis viagra 100 lexapro and weight loss cialis side effects ciprofloxacin 500 what is finasteride used for azithromycin pregnancy category generic lexapro lexapro vs zoloft cialis otc generic viagra how to wean off lexapro without withdrawals acyclovir 200mg sophia viagra over the counter viagra how to use viagra how long for lexapro to work cialis tadalafil finasteride tablets cost of viagra lexapro vs celexa cialis 5mg daily tamoxifen citrate lexapro side effects men free cialis generic cialis tadalafil azithromycin 250mg levitra 20 mg tamoxifen side effects lexapro dosing finasteride 5 mg tab lexapro 20mg what is cipro used for cialis for bph ciprofloxacin drops viagra alternative ciprofloxacin eye drops how much does cialis cost azithromycin 250 mg treatment 9 levitra at walmart lexapro dosages cipro for uti what does finasteride do viagra on line no prec lexapro benefits for women finasteride dosage viagra generic acyclovir vs valacyclovir buy viagra what is acyclovir used for cost of cialis cialis daily acyclovir 800 mg 5 times a day ciprofloxacin 500mg tablets viagra prices viagra side effects viagra ohne rezept auf rechnung levitra vs viagra discount viagra lexapro and weight gain cialis patent expiration cialis tamoxifen and weight gain azithromycin 250 mg ciprofloxacin hcl 500 mg side effects viagra medicine liquid cialis azithromycin coverage viagra online cipro 500 what is cipro ciprofloxacin side effects cialis 5 mg cialis pills for sale ciprofloxacin spc how long does viagra last free viagra how to get off lexapro lexapro weight gain tamoxifen side effects in women acyclovir dosage withdrawal from lexapro azithromycin tablet acyclovir medication finasteride side effects in men what is cialis cialis coupons printable ciprofloxacin 500 mg tabletten viagra cialis canada viagra what is tamoxifen used for azithromycin for uti what does viagra do generic levitra lexapro cialis prices viagra alternatives lexapro for anxiety cialis for men what does ciprofloxacin treat ciprofloxacin hcl 500 mg ciprofloxacin side effects after age 60 cialis 5mg ciprofloxacin 500 mg for urinary tract infection finasteride long term effects acyclovir dosing herbal viagra when will cialis go generic acyclovir 400mg lexapro bula antibiotic ciprofloxacin azithromycin side effects levitra vs viagra for hardness side effects lexapro where to buy viagra is lexapro a controlled substance levitra 20mg viagra pillen kruidvat what is lexapro for what is finasteride acyclovir does lexapro cause weight gain zithromax dosage cialas what is escitalopram levitra dosage tamoxifen side effects in women over 55 cialis price ciprofloxacin hcl buy viagra online ciprofloxacin hydrochloride ophthalmic viagra wiki zithromax z-pak finasteride hair loss equipe argentine viagra lexapro medication is tamoxifen chemotherapy acyclovir 800mg azithromycin 250 escitalopram nebenwirkungen generic for lexapro finasteride results levitra 20mg cost per pill viagra en ligne livraison 24h azithromycin class stopping lexapro cialis coupon print viagra natural generic levitra vardenafil 20mg viagra generico is azithromycin lexapro 10 mg lexapro and wellbutrin combination therapy is ciprofloxacin a penicillin azithromycin 5 day dose pack pfizer viagra coupons from pfizer tamoxifen lawsuits azithromycin 500mg how does viagra work finasteride 1mg best price viagra cheap viagra cialis without a doctor’s prescription how to take cialis cialis dosage strengths levitra prezzo in farmacia viagra from canada cialis free trial what is lexapro zithromax antibiotic viagra vs cialis escitalopram ciprofloxacin 500mg tamoxifen therapy cipro side effects in elderly viagra for men levitra rezeptfrei deutschland daily cialis viagra substitute buy levitra online viagra tesco azithromycin 500 acyclovir for shingles viagra effects what is azithromycin used for escitalopram 10 mg para que sirve cialis 30 day sample azithromycin pregnancy azithromycin 500 mg what is ciprofloxacin azithromycin without a doctor’s prescription cialis generic availability lexapro 5mg buy levitra ciprofloxacin ophthalmic solution lowest cialis prices cipro antibiotic viagra pill how to wean off lexapro zovirax cream thuoc azithromycin levitra bayer 20mg meilleur prix cialis vs viagra azithromycin acyclovir for cold sores tamoxifen cost levitra 20 mg precio farmacia viagra coupons side effects of azithromycin 250 mg lexapro reviews cipro and tendonitis propecia ciprofloxacin used for acyclovir dose viagra samples what is lexapro used for side effects of cialis lexapro side effects in men tamoxifen and bone pain tamoxifen cialis cost lexapro side effects in women side effects of lexapro zoloft vs lexapro ciprofloxacin dose acyclovir dosage for cold sores how does lexapro work viagra 100mg cialis cheap finasteride 5 mg cialis coupons azithromycin medscape natural viagra price cialis viagra for sale tamoxifen interaction erectile dysfunction cialis viagra pills finasteride 5mg side effects mayo clinic cialis coupons 2017 viagra activate levitra 20 mg cost walmart acyclovir cream cialis savings card viagra cost cialis 10 mg vardenafil vs viagra cialis effects azithromycin three times a week common side effects of ciprofloxacin 500 mg side effects of finasteride 5mg what infections does ciprofloxacin treat cialis coupons from manufacturer ciprofloxacin uses azithromycin 500 erfahrungen ciprofloxacin 250 mg propecia side effects acyclovir 800 mg for shingles cialis professional viagra kaufen ciprofloxacin hydrochloride

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *