Czy warto bać się śmierci?

O śmierci rozmawiamy rzadko. Nie interesuje nas. Większość młodych osób przewaznie mówi o tym co  dobrego  u nich ostatnio się wydarzyło. Rozmawiają o swoich planach. Zastanawiają się ile będą zarabiać i co w życiu osiągną? Gdzie będą mieszkać i ile zwiedzą krajów? Sam tak czasem robię. Jednak, na końcu naszej drogi stoi to, co jest w jawnej sprzeczności z ideą ciągłego rozwoju.  Nasze unicestwienie.  Naukowcy nie są w stanie określić dokładnie ile osób od początku istnienia świata zmarło.  Za początek liczenia przyjęto pojawienie się na ziemi homo sapiens, czyli około 50 tysięcy lat temu. Badacze z Population Reference Bureau w Waszyngtonie oszacowali, że przez te wszystkie lata przez naszą planetę przewinęło się ponad 107 miliardów ludzi. Każdy z nich (nie licząc dzisiejszych 7 miliardów) doświadczył śmierci. Niektórzy zmarli spokojnie podczas snu, inni po wieloletniej chorobie, a jeszcze inni nagle, w momencie, w którym phentermine side effects nikt z ich bliskich się tego nie spodziewał. Różnie będziemy umierać i różne postawy przyjmujemy wobec samej śmierci. Jeśli uda nam się złapać na Skypie członka ISIS, to on najprawdopodobniej powie, że czuje się zaszczycony, że będzie mógł umrzeć w imię Allaha podczas samobójczego ataku. Kilkunastolatek, który jest chory na białaczkę może być na zmianę smutny i wkurzony na to, że los tak wcześnie wystawił go na trudną próbę. Starzec, który dobrze przeżył swoje życie może myśleć o śmierci ze spokojem. Będzie patrzył na nią jako na naturalną kolej rzeczy. Znajdą się też osoby, które o śmierci nie myślą. Nie mają przemyślanej postawy wobec niej i żyją tak, jakby jej nie było. A wielu ludzi śmierci się po prostu boi. Wtedy, kiedy mogą odwracają od niej wzrok, żeby nie czuć ciągłej trwogi. W końcu, czy warto się śmierci bać? Może lepiej jest się wkurzać, smucić lub w ogóle o niej nie myśleć? Przyjrzymy się temu bliżej.

Kiedy strach jest odpowiednią reakcją?

Profesor Kagan z uniwersytetu Yale podczas wykładu o lęku przed śmiercią mówi, że emocje u rozsądnego człowieka muszą spełniać określone warunki. Powiedzmy, że podchodzi do nas znajomy i z uśmiechem na twarzy oznajmia nam, że jest z siebie niesamowicie dumny, ponieważ oddycha. Pierwsze co byśmy mu powiedzieli to, a coś ty się  szaleju napił? Dziwne, jak ktoś  z samego faktu oddychania może być dumny?  Ktoś może być z siebie dumny, jeśli wykonał ciężką pracę, a nie z jakiegoś błahego powodu. Zastanówmy się  teraz nad strachem. W jakich okolicznościach strach jest  odpowiednią reakcją? Odpowiedź wydaje się łatwa, ale jeśli przyjrzemy się temu bliżej, może się okazać, że boimy się nie tylko wtedy, kiedy coś na po prostu zagraża. Kagan wyróżnia trzy właściwości sytuacji, w których strach bedzie reakcją odpowiednią.

  Coś, czego się boimy musi być dla nas w jakiś sposób szkodliwe

Nikt nie będzie się bał, czegoś co jest dla niego przyjemne. Przyjemnością będzie pójście na lody, bo je uwielbiamy, nie będzie tutaj żadnego dyskomfortu, nie mówiąc już o strachu. Odwracając sytuację, strach będzie odpowiednią dla nas reakcją, kiedy coś jest dla nas szkodliwe, czujemy, że coś jest nie tak. Dlatego te wszystkie absurdalne fobie takie jak arachnofobia lub klaustrofobia są pretekstem wizyt u psychoterapeuty. Stojąc w windzie istnieje prawie zerowe prawdopodobieństwo, że coś złego nam się stanie. Pomimo to, tysiące ludzi na całym świecie nie jest w tanie przekroczyć progu i pojechać kilka pięter do góry.

Czy śmierć sama w sobie jest dla nas szkodliwa? Nie mówimy tutaj o procesie umierania, ale o tym, że kiedyś nas po prostu nie będzie. Czy jest zasadne mówienie o szkodliwości w momencie kiedy nie ma już osoby, który by tego doświadczała? Epikur mówił: śmierć wcale nas nie dotyczy. Bo gdy my istniejemy, śmierć jest nieobecna, a gdy tylko śmierć się pojawi, wtedy nas już nie ma.

Wystąpienie danej sytuacji musi być prawdopodobne

Raczej nikt mieszkający w Polsce nie będzie się bał być pożartym przez tygrysa. Jeśli mówimy o strachu, jego obiekt powinien być w jakimś stopniu prawdopodobny. Im bardziej coś może wystąpić, mieć miejsce, tym nasz strach będzie większy. Na przykład, kiedy w naszej dzielnicy usłyszymy o kilku napadach, poziom naszego strachu wzrośnie. Idąc ulicą będziemy się baczniej rozglądać, czy przypadkiem nie pojawiają się jacyś napastnicy. Tutaj moglibyśmy się zastanowić jakie są szanse na to, że nasz proces umierania będzie bolesny, ponieważ w istnienie samej śmierci nie wątpimy. Choć są i tacy. Nazywają się transhumanistami i postulują najpierw radykalne wydłużenie życia, a następnie pozbycie się samej śmierci. Prawdopodobne? Ja na razie jestem sceptyczny, ale niech próbują!

 Musi istnieć doza niepewności, czy dane wydarzenie zaistnieje oraz jakie będą jego skutki

Jeśli codziennie rano wychodzimy do pracy, a w kieszeni mamy garść ulubionych cukierków, które po kryjomu zjemy, to nie będziemy czuli się dobrze, jeśli ktoś nam te cukierki podkradnie. Najczęstszą emocjonalną reakcją na brak cukierków będzie złość skierowana na delikwenta. Jeśli taka sytuacja powtórzy się kilkadziesiąt razy i będziemy mieć pewność, że dziś znów ktoś pokusi się na nasz skarb nie powinniśmy się już bać takiej sytuacji. Będziemy się wkurzać i wymyślimy plan zemsty. Cukierki nasączymy środkiem przeczyszczającym i ukażemy „przestępcę”. Możemy być pewni, że śmierć nas spotka, ale co z jej skutkami? Jeśli nie przyjmujemy perspektywy życia pozagrobowego, czyż nie jedynym jej efektem będzie to, że nas po prostu nie będzie?

 Skoro nie strach, to co?

Każdy z nas słyszał: Memento Mori. Tak pozdrawiali się członkowie zgromadzeń zakonnych w średniowieczu. Miało im to przypominać o tym, aby nie skupiać się na życiu doczesnym, a na tym, co będzie po samej śmierci. Dla mnie to wyrażenie ma zupełnie przeciwny skutek. Chcę pamiętać o śmierci każdego dnia, abym wiedział co w tym świecie robić warto. To właśnie pamiętanie o nieuchronnym końcu sprawia, że jestem bardziej spokojny i szczęśliwy. Pomaga mi to dokonywać dobrych wyborów. Przypomina mi, że nie warto robić tylko tego, co jest przyjemne, ale to co robić warto z perspektywy wartości, które wyznaję. To jest właśnie pytanie, które może się pojawić, gdy na prawdę uświadomimy sobie własną śmiertelnośc: Co jest dla mnie ważne i w jaki konkretny sposób mogę tą wartość realizować każdego dnia? Niech wybrzmiewają w naszych główach, dopóki nie znajdziemy na nie odpowiedzi.

 

Znany i lubiany przez wszystkich Neal deGrasse Tyson o swojej perspektywie śmierci. On nie chciałby żyć wiecznie? Dlaczego? Posłuchajcie.

 

 

 

cialis coupon print cialis generic lexapro vs zoloft equipe argentine viagra acyclovir ointment 5 lowest cialis prices tamoxifen citrate azithromycin three times a week side effects lexapro ciprofloxacin coverage lexapro dosage when will cialis go generic buying viagra viagra 50mg female viagra erectile dysfunction cialis acyclovir 400 mg levitra erfahrungen what is finasteride used for effects of stopping lexapro suddenly lexapro 5mg azithromycine eg 500 mg bijsluiter viagra cialis generic availability finasteride efectos secundarios cialis samples overnight ciprofloxacin 500 liquid cialis cialis professional cialis medication viagra soft tamoxifen bijwerkingen what works better than viagra viagra sex levitra 20 mg precio farmacia cialis coupons 2017 viagra 100 tamoxifen langzeitfolgen ciprofloxacin bnf cialis cialis sample cialis trial ciprofloxacin eye drops cialis discount nolvadex ciprofloxacin ophthalmic solution viagra pills pfizer viagra coupons from pfizer what is ciprofloxacin used for cialis vs viagra viagra side effects discount viagra cipro 500 zovirax pills levitra vs viagra viagra generic is azithromycin penicillin azithromycin class zovirax cream cialis coupons printable cialis daily azithromycin for pneumonia cialis 30 day sample 200 cialis coupon withdrawal from lexapro how does viagra work cipro uses generic cialis at walmart viagra tesco wellbutrin and lexapro cialis vs viagra herbal viagra finasteride 5mg side effects mayo clinic finasteride long term effects viagra for men lexapro reviews viagra canada azithromycin 250 mg escitalopram side effects what is lexapro viagra medicine viagra kaufen acyclovir dosing cipro dangers finasteride 1mg azithromycin 250 viagra pillen kruidvat lexapro 20mg levitra 20 mg lexapro vs celexa escitalopram oxalate azithromycin 250 mg treatment pfizer viagra azithromycin cost free viagra viagra without a doctor prescription usa cialis 5mg daily lexapro manufacturer website viagra vs cialis azithromycin 500 mg what does finasteride do what is lexapro used for viagra 100 mg cialis canada zovirax azithromycine vardenafil 20mg utilisation viagra ciprofloxacin hcl 500 mg viagra for women tamoxifen and bone pain how to wean off lexapro without withdrawals ciprofloxacin side effects in women canada cialis escitalopram 10mg cialis without a doctor’s prescription what is azithromycin acyclovir 400mg buy levitra lexapro 10 mg ciprofloxacin hcl finasteride hair loss cialis canadian pharmacy lexapro side effects in men how long does viagra last how long for azithromycin to take effect sex viagra for women cheap levitra buy viagra lexapro and weight gain in women viamedic cialis lexapro and weight loss what does viagra do levitra online natural viagra tamoxifen cost post finasteride syndrome levitra vs viagra is ciprofloxacin a penicillin side effects of ciprofloxacin 500 mg cialis coupons from manufacturer viagra single packs cialis pills buy cialis online cialis voucher escitalopram 10 mg para que sirve lexapro generic buy cialis side effects of tamoxifen azithromycin side effects finasteride effets secondaires lexapro coupons levitra 10 mg prezzo viagra on line acyclovir dosage azithromycine 250 mg viagra ohne rezept aus deutschland viagra receptfritt generic cialis tamoxifen interaction viagra tablets cialis copay card what is acyclovir for finasteride results lexapro side effects levitra 20 mg cost walmart ciprofloxacin spc generic for cialis what is ciprofloxacin prescribed for acyclovir cialis patent expiration cilias azithromycin coverage levitra coupons finasteride for women finasteride 5 mg tab ciprofloxacin drug class acyclovir dosage for cold sores zithromax acyclovir medication cialis for women viagra activate cialis 20 mg escitalopram effets secondaires zithromax 500 mg order viagra ciprofloxacin for dogs ciprofloxacin 500mg antibiotics side effects how much does cialis cost levitra generic escitalopram finasteride vs dutasteride cipro for uti viagra tablet viagra price daily cialis how long for lexapro to work best price viagra 9 levitra at walmart cipro viagra 100mg vardenafil vs viagra what is cipro used for levitra 20 mg von bayer first few days on lexapro what is viagra online cialis cialis side effects what is cialis what is azithromycin for viagra costs viagra for sale uk cialis alternative cialis coupon 20 mg side effects of finasteride levitra prices viagra for sale cialis prices finasteride permanent side effects acyclovir dose cialis price ciprofloxacin 500mg tablets cialis 20mg directions finasteride tablets azithromycin tablet azithromycin medscape cialis from canada side effects of azithromycin ciprofloxacin hcl 500 mg side effects azithromycin for uti women viagra cialis 5 mg azithromycin pediatric dosing zithromax z-pak azithromycin pregnancy category viagra effects lexapro withdrawal symptoms side effects of acyclovir how to wean off lexapro azithromycin drug class cialis samples viagra pill acyclovir 800 mg 5 times a day cialis generic tadalafil ciprofloxacin class cipro antibiotic what is ciprofloxacin ciprofloxacin side effects after age 60 tamoxifen side effects cyalis zovirax dosage viagra substitute lexapro side effects in women cialis coupons levitra dosage cialis patent expiration 2017 tamoxifen nebenwirkungen lexapro generic name lexapro and weight gain azithromycin vs erythromycin what is escitalopram lexapro para que sirve cialis pharmacy prices cheap viagra ciprofloxacin 500mg cialis dosage strengths finasteride medication lexapro side effects men tamoxifen lawsuits finasteride reviews viagra coupon levitra finasteride 5 mg azithromycin z pak escitalopram 20 mg azithromycin for strep throat ciprofloxacin 250 mg sophia viagra cialis for daily use viagra wikipedia cipro side effects in elderly what is cipro usually prescribed for propecia side effects how to use viagra viagra cialis side effects of lexapro in women lexapro for anxiety finasteride 5mg what is cipro ciprofloxacin uses acyclovir vs valacyclovir cialis pills for sale side effects of lexapro 10 mg lexapro overdose viagra from canada cialis coupon cialis cost ciprofloxacin hydrochloride ophthalmic zithromax dosage azithromycin without a doctor’s prescription cipro and tendonitis celexa vs lexapro cialis reviews viagra generico cialis online buy generic viagra side effects of viagra azithromycin 250mg cheap cialis lexapro benefits for women lexapro weight gain cialis otc viagra alternatives cialis 30 day trial coupon cialis 5mg levitra rezeptfrei deutschland where to buy viagra what bacteria does ciprofloxacin kill wholesale cialis escitalopram nebenwirkungen azithromycin uses finasteride 5mg tab cipro antibiotics acyclovir 200mg viagra online free cialis tamoxifen side effects in women azithromycin eye drops cipro side effects stopping lexapro generic viagra 100mg what does azithromycin treat ciprofloxacin dose generic viagra buy viagra online levitra 20mg ciprofloxacin side effects viagra without a doctor prescription viagra vs cialis side effects of lexapro cialas tamoxifen therapy lexapro bula lexapro medication ciprofloxacin dosierung does lexapro cause weight gain azithromycin 500 erfahrungen lexapro vs wellbutrin cialis patent expiration date extended common side effects of ciprofloxacin 500 mg lexapro cialis pricing canadian viagra generic levitra vardenafil 20mg tamoxifen and weight gain azithromycin 500 viagra prices cost of cialis acyclovir for cold sores is tamoxifen chemotherapy is lexapro a controlled substance cialis for men cialis free trial finasteride for hair loss levitra 20mg cost per pill ciprofloxacin hydrochloride what is lexapro for ciprofloxacin 250mg acyclovir 800 mg azithromycin liquid viagra cost generic lexapro how does cialis work discount cialis levitra prezzo in farmacia viagra wiki zoloft vs lexapro finasteride acyclovir cream price cialis viagra nebenwirkungen finasteride dosage viagra ohne rezept auf rechnung finasteride 5mg side effects cealis viagra on line no prec what is tamoxifen used for ciprofloxacin drops levitra without a doctor prescription how to get off lexapro what is acyclovir used for generic levitra over the counter viagra viagra sans ordonnance azithromycin 500mg effects of stopping finasteride viagra 100mg tablets retail price ciprofloxacin dosage cialis 10 mg tamoxifen how does lexapro work acyclovir for shingles cialis savings card how does acyclovir work ciprofloxacin 500 mg tabletten tamoxifen side effects in women over 55 levitra bayer 20mg meilleur prix viagra dosage viagra natural is azithromycin what is azithromycin used for what does ciprofloxacin treat cipro drug class propecia cialis for sale what does ciprofloxacin 500mg treat buy generic levitra acyclovir 800mg cialis dosage recommendations escitalopram 10 mg cialis or viagra how to take cialis generic for lexapro buy levitra online lexapro withdrawal what infections does ciprofloxacin treat online viagra finasteride side effects finasteride side effects in men viagra alternative canadian cialis ciprofloxacin 500mg antibiotics antibiotic ciprofloxacin ciprofloxacin hcl 500 mg tab side effects of cialis lexapro and wellbutrin combination therapy cialis on line azithromycin 5 day dose pack acyclovir 800 mg for shingles weaning off lexapro ciprofloxacin 500 mg for urinary tract infection viagra vs cialis vs levitra azithromycin tablets ciprofloxacin nebenwirkungen cialis for bph acyclovir ointment azithromycin what is finasteride side effects of finasteride 5mg viagra bestellen cialis website generic cialis tadalafil viagra vs cialis vs levitra lexapro dosing revatio vs viagra thuoc azithromycin zovirax ointment viagra samples azithromycin and alcohol finasteride and enlarged prostate ciprofloxacin 500 mg lexapro dosages acyclovir side effects side effects of ciprofloxacin azithromycin 250mg tablets 6 pack ciprofloxacin ciprofloxacin used for cialis testimonials viagra en ligne livraison 24h azithromycin pregnancy zovirax for cold sores side effects of azithromycin 250 mg canada viagra levitra vs viagra for hardness viagra coupons viagra uk cialis tadalafil levitra coupon azithromycin dosage cipro dosage zithromax antibiotic cialis dosage what is acyclovir what is tamoxifen cialis 20mg cost of viagra tamoxifen and foods to avoid cialis effects cialis cheap lexapro 10mg

Tags , ,

3 thoughts on “Czy warto bać się śmierci?”

  1. Wydaje mi się, że strach przed śmiercią jest niczym innym jak strachem przed czymś nieznanym. Kiedy stanie się z nią twarzą w twarz, to równie dobrze może być krótka myśl „o, to już”. Podobnie jest ze spacerem przez ciemny las, kiedy wszystko wydaje się groźne i straszne a po podejściu bliżej okazuje się, że to tylko zwykły krzak. Takie jest moje zdanie. 😉

    1. Blisko mi do twojej perspektywy. Myslę, że takie luźne podejście do śmierci (o to już) jest drogą wymagającą dużej samoświadomści i akceptacji wobec faktu, że nie jesteśmy w pełni panami naszego życia. Stoicy mówili o śmierci jako o „pralęku”, tym, który jest źródłem wszystkich innych. Może jest tak, że jeśli już poradzimy sobie z lękiem przed śmiercią, to inne lęki też umilkną?

  2. Z perspektywy ewolucyjnej strach czy też lęk przed śmiercią ma oczywisty charakter adaptacyjny. Ci, którzy takiej przygody unikają mają większą szansę powielenia swoich genów, dotyczy to zresztą lęku przed niebezpieczeństwem generalnie. Nawet tzw. paraliżujący strach niejednemu stworzeniu ocalił życie choć w naszym powstałym bardzo niedawno, złożonym społeczeństwie fizyczny bezruch nie ma już raczej wartości przystosowawczej. Z tego punktu widzenia bać się śmierci warto. Można też zauważyć że jest wielu ludzi którzy nie boją się śmierci jako takiej a raczej antycypowanych nieprzyjemnych doznań związanych z tym procesem co nie jest przecież zachowaniem irracjonalnym. Czy kontemplowanie nieuchronności śmierci uwalnia od lęku przed nią? Czasem pewnie tak. Ale osobiście w celu wyzbycia się lęku przed śmiercią zalecam techniki medytacji buddyjskiej, zazen lub vipassana które są bardzo podobne. Czy teraz jesteśmy bardziej żywi niż będziemy po tzw. „śmierci”? Czy po śmierci będziemy bardziej martwi niż jesteśmy teraz? Odpowiedź może zaskoczyć.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *