Jak mądrze komuś powiedzieć, że Cię bardzo wkurzył?

O perspektywie pewnej nauczycielki

            Panie Adamie, bycie nauczycielem to kara, a nie żadna praca – powiedziała do mnie pewna Pani Profesor ucząca matematyki w jednej z polskich szkół. Nie byłem pewny jak wtedy zareagować. Z jednej strony byłem zdziwiony, ponieważ wątpię, żeby ktokolwiek tę uroczą starszą Panią zmuszał do uczenia ludzi ułamków, a z drugiej byłem ciekaw co sprawiło, że dobrowolnie wybrana czynność wykonywana przez całe życie jest postrzegana jako kara.  Zdobyłem się na wystarczającą ilość odwagi, aby spytać się jej, co sprawiło, że jest jej tak trudno. W odpowiedzi otrzymałem zbiór mniej lub bardziej pospolitych zarzutów wobec uczniów: nie uczą się, nie szanują nauczycieli, piją, będą robotnikami, są głupi i egoistyczni. To trwało dobre parę minut, aż moja cierpliwość się skończyła. – Czy są jakieś rzeczy, które lubi Pani w tej pracy? No nie zawsze jest tak źle. Czasem trafi się jakiś rodzynek, który naprawdę jest zdolny i lubi się uczyć. To ogromna rzadkość, większość z nich to po prostu… Tu wyłączyłem już swoją uwagę i grzecznie pożegnałem się dziękując za ciekawą rozmowę.  Widziałem, że Pani Profesor była wkurzona prawie na wszystkich ludzi wokół. Możliwe, że gdybym został tam parę minut dłużej, to jej gniew zostałby skierowany również na mnie. W myśl: Pan też wygląda młodo. Pewnie Pan jest taki sam jak oni! Wydaje mi się, ze wiem co czuła. Sam w swoim życiu tańczę na krawędzi pomiędzy postawą współczującego mnicha Zen, a prostolinijnego dresa z Pragi, który jeśli czuje gniew, daje znać o tym wszystkim i wszystkiemu wokół. Okazuje się, że można inaczej się komunikować. Istnieje perspektywa, która nie wymaga ani tłumienia trudnych emocji, ani uciekania się do przemocy, kiedy gniew krąży w naszych żyłach.

 

Non Violent Communication

 

Twórcą metody, która została przetłumaczona na język polski jako „Porozumienie bez przemocy” jest Marshall M. Rosenberg.  Opiera się ona przede wszystkim na tym, żeby podczas jakiejkolwiek interakcji z drugim człowiekiem skupiać się na swoich uczuciach oraz potrzebach wraz z jednoczesnym współczującym słuchaniem.  Totalnym przeciwieństwem takiego podejścia jest Amtssprache, co w tłumaczeniu oznacza język urzędowy. Rosenberg odwołuje się do książki Hanny Arendt „Eichmann w Jerozolimie” w której opisuje ona sposób funkcjonowania jednego z największych zbrodniarzy w historii świata. W takim języku nie ma mowy o tym co człowiek czuje oraz o jakiejkolwiek odpowiedzialności.  Żołnierz „musi” zabić, ponieważ taki jest rozkaz, który funkcjonuje jako ostateczny imperatyw, któremu nie można się przeciwstawić. Podobny język stosują niektóre dzisiejsze korporacje, które od razu zwalniają ludzi, jeśli nie zostanie osiągnięty „target”. Welcome to the Machine, jak to śpiewali chłopaki z Pink Floyd. Codzienną formą takiej komunikacji jest „język szakala”, którego podstawą jest przekonanie, że jeśli osoba nie ma racji, to zasługuje na srogą karę. Niezależnie do tego, czy jest to uczeń, który dostanie jedynkę za przeszkadzanie na lekcji, dziecko, które nie chce się uczyć i dostaje szlaban, czy pracownik, który spóźnia się do pracy i jest od razu zwalniany. Proste są zasady i ludzie muszą się do nich stosować, a jeśli nie, to tego gorzko pożałują! – powie z uśmiechem szakal. Nie ma tu mowy o tym, co się czuję. Smutek, strach i ból to słowa zakazane. Oczywiście nie jest tak, że tacy ludzie nic nie czują. Czują, że coś w ich środku jest nie tak, więc świat ma się do nich szybko dostosować. Komunikują to najczęściej w formie: ty jesteś x, gdzie x jest dowolnym przekleństwem.  I tak w kółko przez całe życie. Nigdy o tym co czują.

Szakale, chyba nie są najlepszymi kandydatami na zwierzątko domowe...

Szakal, chyba nie jest najlepszym kandydatem na zwierzątko domowe…

Co mówią żyrafy?

To, co widać na pierwszy rzut oka u żyrafy to jej długa szyja. Rosenberg użył metafory z tym zwierzęciem dlatego, żeby była wzorem dla ludzi, którzy chcą nauczyć się patrzeć z szerszej perspektywy. Dla ludzi, którzy chcą dowiedzieć się co druga osoba naprawdę czuje, a nie traktować ją jako wroga. Żyrafy mają również największe serca spośród wszystkich lądowych ssaków.  U niektórych może ważyć nawet 25 kg! Metoda NVC jest nazywa również porozumieniem współczującym, czyli idealnym dla ludzi o dużych sercach. W tym podejściu rozróżnia się dwa style życia. Jednym z nich jest bycie uczestnikiem gry: Kto ma rację? Polega ona na przekonywaniu każdej napotkanej osoby, ze my jesteśmy najmądrzejsi i najważniejsi na świecie. Jeśli ktoś myśli inaczej, staje się naszym wrogiem, którego chcemy ukarać. Drugą grą jest sprawianie, aby życie było cudowne. W tym podejściu nie ma rozróżnienia pomiędzy złem, a dobrem. Celem jest autentyczne wyrażenie swoich uczuć i potrzeb oraz jak najdokładniejsze zrozumienie tego co się dzieje w drugiej osobie. Jak to robić? Są cztery podstawowe kroki. Najłatwiej będzie zrozumieć poszczególne kroki, jeśli przypomnicie sobie jakąś trudną sytuacja z Waszego życia. Na przykład kiedy ktoś Ciebie mocno wkurzył…

Krok 1 – Co się naprawdę stało?

 

Pierwszy etap to oddzielenie obserwacji od oceny.  Na chwile spróbuj zapomnieć, że ktoś zachował się jak ostatni łobuz. Przypomnij sobie, co się konkretnie stało, bez jakichkolwiek interpretacji. Weźmy na przykład parę, która kłóci się o niepozmywane naczynia. – Ty nigdy nie zmywasz naczyń! Przez Ciebie, żyjemy w totalny syfie. Jesteś po prostu beznadziejny! W tej sytuacji faktem są niepozmywane naczynia. Kamera nie mogłaby zarejestrować, że ktoś jest beznadziejny lub nigdy nie zmywa naczyń. Niezależnie od tego, co się stało, odwołaj się do konkretnych faktów, a nie do interpretacji. To brzmi bardzo prosto, ale w praktyce może się okazać dużym wyzwaniem. Wystarczy skupić się na tym jak oceniamy kogoś w myślach. Ten tak się dziwnie ubrał, na drodze: co za idiota , a w szkole: co za leń!

Krok 2 – Co czujesz?

 

Nie jesteśmy robotami, nikt z nas nie jest. Nawet jeśli myślimy o kimś „korpoludek” to nie oznacza, że ktoś tej osobie wyciął serce, czy układ limbiczny. Oczywiście, że są mniej lub bardziej ekspresyjni ludzie. Wystarczy przejść się na porodówkę, aby zobaczyć, że niektóre dzieci drą się w niebogłosy, a inne są zczilowane jakby ktoś dorzucił im do mleka matki laudanum.  W psychologii nazywa się to różnice temperamentalne.  Pomijając skrajne przypadku aleksytymików (nie rozumieją i nie potrafią identyfikować emocji) większość z nasz wkurzy się jeśli przyjaciel nie stawi się na umówione spotkanie i wyśle smsa po paru godzinach: sory, zapomniałem. W języku szakali można by odpowiedzieć: Co z ciebie za przyjaciel! Jesteś okropny! Żyrafa odpowie zgoła inaczej. Postara się wczuć w swoje emocje i może znajdzie tam uczucie smutku, wściekłości, czy rozczarowania. Nie pojawi się tam ocena drugiego człowieka. Dla Żyrafy nie ma chamów, ani debili. Są za to autentyczne uczucia.

powaznipanowieblog

Myślę, że ci poważni panowie, też mają uczucia:-)

Krok 3 – Jaką masz teraz potrzebę?

Po wyrażeniu naszych uczuć przychodzi czas na nasze potrzeby, które wynikają z naszych emocji. Założeniem NVC jest to, że każdy człowiek na ziemi  potrzebuję podobnych rzeczy. Nie chodzi o to, że każdy chce mieć dużo pieniędzy, ale o to, że każdy z nas pragnie przynależności, zrozumienia, zaufania, czy intymności. Jakiś czas temu robiłem jednego dnia warsztat dla uczniów, a w drugiej części dla nauczycieli. Rozmawialiśmy o potrzebach i okazało się, że niezależnie od wieku, wszyscy w tej szkole pragnęli podobnych rzeczy. Pani od biologii pragnie szacunku i uzyskuje go, gdy absolwent wita się z nią na ulicy i pyta się co u niej słychać, a uczeń klasy maturalnej okaże szacunek swojemu koledze poprzez zaproszenie go na imprezę. Jedną z refleksji po tym ćwiczeniu było to, że niekoniecznie obcy ludzie muszą być dla nas w pełni niezrozumiali. Wystarczy zastanowić się czego sami potrzebujemy, a jest duże prawdopodobieństwo, że druga osoba będzie pragnęła to samo. A Jeśli nie jesteśmy pewni, to wystarczy zrobić jedną arcytrudną rzecz: zapytać się: czego teraz potrzebujesz?  To pytanie może bardzo szybko zmienić bieg dyskusji z kłótni na współpracę. Jeśli będziemy znali odpowiedź na to pytanie, to możemy się wspólnie zastanowić, czy ta potrzeba znajdzie zaspokojenie w tej relacji. Jeśli tak, to sprawa jest rozwiązana. Jeśli nie, może warto się zastanowić w jaki sposób inaczej można daną potrzebę zrealizować.

 

Krok 4 – Formułowanie prośby

 

Jesteśmy teraz na ostatnim etapie. Jeśli rzeczywiście ktoś Cię bardzo wkurzył, a ty już powiedziałeś mu co czujesz oraz jaką masz potrzebę, to może nie załatwić sprawy. Nie każdy potrafi się wczuć w drugą osobę i będzie wiedział co zrobić by zapewnić na przykład bezpieczeństwo albo bliskość. Formułowanie prośby w metodzie NVC polega na bardzo precyzyjnym wyrażeniu, czego potrzebujemy od drugiej osoby. „Spędzaj ze mną więcej czasu i bądź dla mnie milszy”, nie będzie precyzyjne. Warto też zwrócić uwagę na to, żeby prośba nie stała się żądaniem. „Wkurzasz mnie, dlatego jak najszybciej posprzątaj pokój!”, w takim przypadku dziecko odbierze to jaką groźbę i nawet jeśli wykona zadanie, to zrobi to ze strachu, a nie z powodu zauważenia sensu w czystej przestrzeni. Zupełnie inaczej będzie brzmiało: Chciałabym, żebyś wywiązywał się z wcześniej podjętych zobowiązań odnośnie sprzątania, ponieważ potrzebuję czystego pokoju, abym w pełni mogła przeżywać z tobą bliskość.

To dopiero początek

 

Na koniec chciałbym podkreślić, że stosowanie tego na co dzień wymaga od nas o wiele większej świadomości oraz wysiłku, niż przy używaniu języka szakala. Z mojego krótkiego doświadczenia widzę w tym podejściu ogromny potencjał. Dla mnie jedną z głównym korzyści jego stosowania jest zdecydowanie obniżone napięcie w relacjach z innymi i większy spokój na co dzień. Nie czuję się już w obowiązku do naprawiania innych lub przekonywania ich, ze mam rację. Oczywiście zdarza mi się mieć chęć, żeby na kogoś nakrzyczeć, że coś źle zrobił, ale wiem, że to tylko pozostałości po wcześniejszych nawykach. Rosenberg w jednym z wywiadów powiedział, że nasza kultura sprawiła, że przemoc jest dla nas bardzo przyjemna. Wystarczy spojrzeć pójść do kina na film sensacyjny, w którym przez większą część czasu bohaterowie leją się po twarzach. Nie wiem, czy James Bond zyskałby na stosowaniu NVC. Choć może….

 

cialis generic viagra samples levitra 20 mg finasteride dosage lexapro coupons viagra sex escitalopram 10mg how to use viagra viagra cialis acyclovir dosage for cold sores thuoc azithromycin women viagra what bacteria does ciprofloxacin kill side effects of finasteride azithromycin pregnancy utilisation viagra viagra coupons azithromycin pregnancy category escitalopram 10 mg azithromycin 250 mg treatment side effects of lexapro 10 mg ciprofloxacin bnf viagra en ligne livraison 24h azithromycin tablets cialis generic availability acyclovir 800 mg for shingles azithromycin 500 finasteride tablets discount viagra 9 levitra at walmart cialis professional zovirax for cold sores tamoxifen side effects azithromycin tablet viagra 100mg side effects of viagra finasteride effets secondaires order viagra what infections does ciprofloxacin treat best price viagra viagra dosage cipro 500 cialis coupons 2017 viagra generico finasteride azithromycin cost levitra rezeptfrei deutschland levitra without a doctor prescription cialis pricing viagra cost how does lexapro work zithromax dosage is azithromycin penicillin lexapro vs celexa buy generic levitra cialis coupons from manufacturer lexapro generic what is acyclovir used for buy cialis online levitra tamoxifen citrate acyclovir vs valacyclovir what does azithromycin treat cialis coupons printable what is viagra cilias generic for lexapro cialis dosage is tamoxifen chemotherapy online cialis ciprofloxacin 500 mg for urinary tract infection lexapro reviews viagra canada cialis or viagra cialis cialis 5mg daily viagra effects levitra coupon lexapro weight gain cipro dosage lexapro for anxiety ciprofloxacin uses effects of stopping finasteride zovirax cream cialis pills for sale zovirax ointment sophia viagra viamedic cialis ciprofloxacin 500 azithromycin azithromycin dosage escitalopram oxalate ciprofloxacin hydrochloride azithromycin three times a week side effects of acyclovir azithromycin vs erythromycin cialis sample cialis discount erectile dysfunction cialis side effects lexapro viagra medicine how long for lexapro to work acyclovir ointment female viagra what is acyclovir viagra natural finasteride results zithromax azithromycin without a doctor’s prescription what is cipro usually prescribed for viagra nebenwirkungen cialis tadalafil how to wean off lexapro without withdrawals ciprofloxacin spc ciprofloxacin hydrochloride ophthalmic cialis otc viagra without a doctor prescription usa azithromycin for strep throat pfizer viagra coupons from pfizer acyclovir for shingles acyclovir 800 mg generic levitra what is ciprofloxacin used for cialis vs viagra canada viagra cipro uses ciprofloxacin side effects in women finasteride 5mg side effects cialis copay card ciprofloxacin tamoxifen canadian cialis viagra for men generic cialis at walmart post finasteride syndrome ciprofloxacin 500mg antibiotics side effects side effects of ciprofloxacin generic cialis tadalafil azithromycin coverage viagra from canada viagra kaufen viagra 50mg cialis 20 mg cialis online finasteride 1mg daily cialis viagra 100 mg online viagra lexapro withdrawal symptoms what does ciprofloxacin treat cialis medication viagra on line viagra vs cialis what works better than viagra how to take cialis what is cialis is azithromycin azithromycine 250 mg cialis dosage strengths viagra for sale uk azithromycin and alcohol viagra receptfritt zovirax pills azithromycin for uti effects of stopping lexapro suddenly ciprofloxacin hcl 500 mg tab cialis vs viagra acyclovir 400mg what is lexapro what is azithromycin for buy levitra viagra pill levitra 10 mg prezzo what does ciprofloxacin 500mg treat cialis generic tadalafil levitra online what is ciprofloxacin prescribed for tamoxifen langzeitfolgen azithromycin 500 erfahrungen cialis alternative cialis without a doctor’s prescription viagra 100 cialas is lexapro a controlled substance tamoxifen and bone pain lexapro medication viagra tesco azithromycin eye drops vardenafil vs viagra viagra costs lexapro and weight gain zovirax ciprofloxacin class lexapro 10mg lexapro vs zoloft viagra online lexapro generic name what is escitalopram cialis samples overnight cipro antibiotic azithromycin class ciprofloxacin drops viagra wikipedia what is ciprofloxacin cost of viagra levitra prices lexapro dosages cialis pills finasteride side effects is ciprofloxacin a penicillin azithromycin pediatric dosing canadian viagra finasteride 5mg tab wellbutrin and lexapro lexapro vs wellbutrin tamoxifen side effects in women over 55 ciprofloxacin 500mg tablets ciprofloxacin 250 mg azithromycin liquid natural viagra viagra 100mg tablets retail price finasteride permanent side effects propecia side effects escitalopram nebenwirkungen cialis from canada viagra ohne rezept auf rechnung ciprofloxacin dosierung cipro stopping lexapro tamoxifen lawsuits price cialis buy viagra online lexapro withdrawal acyclovir dosing viagra ohne rezept aus deutschland acyclovir 200mg viagra for sale buying viagra ciprofloxacin dose cialis testimonials generic lexapro propecia levitra generic ciprofloxacin nebenwirkungen ciprofloxacin drug class viagra tablets cialis samples cialis free trial cialis 5 mg what is lexapro for how to get off lexapro ciprofloxacin eye drops acyclovir for cold sores cialis website what is tamoxifen used for acyclovir ciprofloxacin coverage side effects of finasteride 5mg ciprofloxacin side effects what is azithromycin cialis for daily use levitra erfahrungen viagra prices tamoxifen and weight gain cialis for sale what is finasteride used for viagra soft lexapro side effects ciprofloxacin ophthalmic solution tamoxifen therapy cialis 30 day sample cialis dosage recommendations how much does cialis cost cialis 20mg cialis for bph finasteride for women tamoxifen cost over the counter viagra cialis cheap azithromycin 500 mg buy levitra online finasteride vs dutasteride how long does viagra last tamoxifen nebenwirkungen viagra pills cheap cialis levitra 20 mg von bayer acyclovir ointment 5 levitra 20mg cost per pill cipro side effects what is tamoxifen when will cialis go generic viagra vs cialis vs levitra tamoxifen side effects in women viagra coupon cialis 10 mg lexapro 5mg levitra bayer 20mg meilleur prix how does viagra work equipe argentine viagra viagra vs cialis withdrawal from lexapro escitalopram azithromycin for pneumonia levitra vs viagra for hardness cialis 30 day trial coupon lexapro and wellbutrin combination therapy buy generic viagra azithromycin medscape viagra wiki ciprofloxacin hcl canada cialis tamoxifen bijwerkingen lexapro benefits for women revatio vs viagra lexapro side effects men cialis side effects lexapro dosage lexapro 20mg where to buy viagra finasteride hair loss lexapro para que sirve viagra vs cialis vs levitra lexapro bula viagra bestellen levitra coupons cialis daily finasteride side effects in men finasteride 5 mg tab azithromycin drug class cialis cost first few days on lexapro levitra 20 mg precio farmacia 200 cialis coupon buy viagra how does acyclovir work acyclovir 400 mg what is finasteride cialis for men azithromycin 250mg lexapro 10 mg azithromycin 250 azithromycin uses cost of cialis cheap viagra what is acyclovir for what is cipro used for free viagra viagra alternatives lexapro side effects in women cialis trial herbal viagra ciprofloxacin used for side effects of cialis cialis canada viagra alternative antibiotic ciprofloxacin how long for azithromycin to take effect discount cialis azithromycin 250 mg cialis savings card viagra price azithromycine eg 500 mg bijsluiter celexa vs lexapro tamoxifen interaction cialis 5mg viagra without a doctor prescription viagra uk generic for cialis lexapro overdose viagra sans ordonnance acyclovir side effects acyclovir cream cialis reviews how does cialis work lexapro zithromax 500 mg cipro and tendonitis levitra 20 mg cost walmart cialis on line acyclovir dose cialis patent expiration date extended viagra activate side effects of azithromycin 250 mg escitalopram 10 mg para que sirve acyclovir dosage sex viagra for women ciprofloxacin hcl 500 mg viagra on line no prec does lexapro cause weight gain zithromax z-pak pfizer viagra zovirax dosage ciprofloxacin 250mg cipro dangers generic cialis cialis for women cialis prices cipro drug class finasteride reviews cialis coupon cialis canadian pharmacy buy cialis generic viagra azithromycine ciprofloxacin dosage levitra 20mg cealis cialis 20mg directions common side effects of ciprofloxacin 500 mg acyclovir 800 mg 5 times a day what does finasteride do cipro antibiotics what is lexapro used for cipro side effects in elderly cialis coupon 20 mg ciprofloxacin 500 mg tabletten ciprofloxacin hcl 500 mg side effects azithromycin side effects ciprofloxacin 500 mg finasteride medication generic viagra 100mg lexapro and weight loss viagra single packs acyclovir 800mg lexapro dosing cialis effects levitra vs viagra lexapro and weight gain in women viagra generic levitra dosage escitalopram side effects what does viagra do azithromycin z pak free cialis viagra substitute cialis price vardenafil 20mg side effects of lexapro cialis voucher tamoxifen and foods to avoid zithromax antibiotic lexapro manufacturer website finasteride long term effects side effects of tamoxifen liquid cialis cheap levitra cialis patent expiration finasteride 5mg side effects mayo clinic azithromycin 500mg escitalopram effets secondaires finasteride 5 mg cialis coupons finasteride efectos secundarios side effects of ciprofloxacin 500 mg viagra pillen kruidvat levitra prezzo in farmacia ciprofloxacin 500mg cyalis zoloft vs lexapro what is azithromycin used for cipro for uti viagra side effects acyclovir medication wholesale cialis finasteride and enlarged prostate viagra side effects of azithromycin lowest cialis prices finasteride for hair loss azithromycin 250mg tablets 6 pack weaning off lexapro viagra for women what is cipro nolvadex generic levitra vardenafil 20mg how to wean off lexapro cialis patent expiration 2017 ciprofloxacin side effects after age 60 escitalopram 20 mg side effects of lexapro in women cialis pharmacy prices ciprofloxacin 500mg antibiotics azithromycin 5 day dose pack finasteride 5mg cialis coupon print viagra tablet lexapro side effects in men levitra vs viagra ciprofloxacin for dogs

5 thoughts on “Jak mądrze komuś powiedzieć, że Cię bardzo wkurzył?”

  1. Jakie są naukowe postawy założenia iż „wszyscy ludzie mają te same potrzeby”? Nie pytam żeby krytykować, po NVC prostu brzmi ciekawe, ale nie chcę opierać się na czymś bez naukowych podstaw.

    1. Greg, dzięki za pytanie. Napisałem w artykule ” Założeniem NVC jest to, że każdy człowiek na ziemi potrzebuję podobnych rzeczy.” Myślę, że to założenie wynika bardziej z osobistej obserwacji twórcy NVC i praktyków tej metody, niż z podstaw naukowych. Dla mnie było ono dość intuicyjne, ale jak przeczytałem twoje pytanie to naszła mnie refleksja. Czy zdanie „wszyscy ludzie mają różne potrzeby” miałoby większy sens? Wydaje mi się, że są uniwersalne potrzeby tak jak potrzeba bezpieczeństwa, czy rożnorodności, ale każdy człowiek doświadcza różny poziom natężenia tych potrzeb (i to wynika na przykład z różnicy temperamentalnych, które są dobrze przebadane naukowo). Na przykład większość maklerów ma duże zapotrzebowanie na bodźce (potrzeba różnorodności) i realizuje je w pracy. Mnich ma to zapotrzebowanie o wiele mniejsze i realizuje je zamknięty w klasztorze. Takie rozumowanie można by przedstawić dla każdej potrzeby wymienionej w różnych teoriach wymienionych tu: https://pl.wikipedia.org/wiki/Potrzeba. Szukając podstaw naukowych uniwersalizmu potrzeb ludzkich zajrzałbym do teorii osobowości/temperamentu, których jest conajmniej kilka. Jeśliby cię one interesowały, to daj znać. Poszukam badań w google scholar lub EBSCO. Pozdrawiam!

  2. Świetny artykuł! Sama jestem zwolenniczką pokojowego rozwiązywania konfliktów pomagającego zrozumieć potrzeby własne i innych i traktowania konfliktu jako narzędzia umożliwiającego lepsze zrozumienie drugiej osoby i siebie samego, ale pierwszy raz spotkałam się z tak konkretną i przedstawioną w prosty sposób techniką jak to robić 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *