Jak radzić sobie w trudnych momentach? O współczesnym stoicyzmie słów kilka.

W 2015 roku świat doświadczył wielu tragedii. W styczniu do redakcji Charlie Hebdo weszło dwóch napastników, którzy postanowili odebrać życie kilkunastu dziennikarzom z tego powodu, że nie spodobało im się parę rysunków. W marcu 27-letni pilot linii German Wings cierpiący na depresję skierował samolot pełen 150 ludzi w jedną z alpejskich gór. Kwiecień przyniósł trzęsienie ziemi w Nepalu o sile 7,8 stopni w skali Richtera w którym zginęło prawie 9 tysięcy osób. W czerwcu zamachowiec z państwa Islamskiego rozstrzelał na tunezyjskiej plaży kilkudziesięciu turystów. W sierpniu eksplozja magazynu chemikaliów w Chinach spowodowała śmierć 200 osób. W październiku rozpoczął się trudny los imigrantów przyjeżdzających do Europy. W listopadzie wybuchła bomba na pokładzie rosyjskiego samolotu przelatującego nad półwyspem Synaj. 13 listopada w serii zamachów w Paryżu zginęło 130 osób. Wszystkie te oraz setki, jeśli nie tysiące innych tragedii, które wydarzyły się przez ostatnie 12 miesięcy są nieodłącznym elementem życia. Nawet jeśli mądrzy ludzie doprowadzą kiedyś do pokoju na świecie nigdy nie wyeliminujemy w całości cierpienia. Dalej będą się pojawiać kataklizmy, śmierć, choroby, kłótnie, utraty pracy i rozwody. Oczywiście, to bardzo ważne, aby być świadomym tego co dobre i w pełni to doceniać. Wtedy nie trudno o spokój. A jak go osiągnąć wtedy kiedy wszystko się wali? Czy to w ogóle możliwe? Czy warto jest w ogóle się nad tym zastanawiać i może lepiej liczyć na szczodrość losu, który może sprawi, że zawsze będzie miło i przyjemnie? I wreszcie, czy ktoś kiedykolwiek znalazł skuteczny sposób jak radzić sobie w najtrudniejszych momentach? Niektórzy mówią, że tak. Oddajmy więc im głos. Oto perspektywa stoików.

Przeszkoda, czy wyzwanie?

Marek Aureliusz jeden z najbardziej znanych stoików w historii napisał w swoich „Rozmyślaniach”: Nasze działania mogą być blokowane… jednak nikt i nic nie może zablokować naszych intencji ani zmienić naszej postawy, ponieważ możemy się dostosowywać i przystosowywać. Nasz umysł przystosowuje się i wykorzystuje do własnych celów przeszkodę, która staje na naszej drodze. (…) Przeszkoda w działaniu przyspiesza działanie. To, co stoi nam na drodze, staje się drogą.

               Ten władca nazywany również ostatnim z pięciu dobrych cesarzy nie miał wcale łatwego życia. Większość ludzi wyobraża sobie cesarskie dni jako czas, który upływa na piciu wina, jedzeniu i oddawaniu się innym cielesnym przyjemnościom. Marek Aureliusz przez 19 lat swojego panowania musiał zmierzyć się z wieloma wojnami, klęskami żywiołowymi w postaci pożarów, plag szarańczy i epidemii dżumy oraz z ciągłymi konfliktami z innymi politykami. Historia pokazała, że z tym wszystkim poradził sobie bardzo dobrze, a główną przyczynę tego upatruje się w jego głęboko przemyślanym i codziennie praktykowanym stoicyzmie. Czytając jego dziennik lub dzieła innych stoików takich jak Zenon z Kition, czy Seneka możemy natrafić na ćwiczenia, które mogą pomóc każdemu kto aktualnie doświadcza życiowej przeszkody lub boi się, że niedługo coś takiego może nastąpić. A jakie to są ćwiczenia? Oto niektóre z nich:

 

Zależne – Niezależne

 huragan

Co byś zrobił, gdyby huragan odwiedził twoje podwórko? Ja na przykład schowałbym się do lasu i wykopał tam wielką jaskinię!

Jednym z najważniejszych stoickich postaw jest rozróżnianie tego co jest od nas zależne od tego, na co nie mamy wpływu. Epiktet wymienił listę należącą do pierwszej kategorii: sądy, pragnienia, popędy, odrazy – wszystko to, co podlega naszej woli. Sława, godności, opinie i zachowania innych ludzi nie podlegają naszej woli, więc są od nas niezależne. W innym miejscu filozof podkreśla, że im bardziej skupiamy się na rzeczach niezależnych, tym bardziej skazujemy się na poczucie bezradności i nieszczęście. Na przykład przygotowując się do jakiegoś wystąpienia artysty mógłby pomyśleć: czy na pewno im się to spodoba? Czy będą zadowoleni z tego, że przyszli na mój występ? Albo młody chłopak, który chce zaprosić na randkę koleżankę z klasy stresuje się tym, że ona może się nie zgodzić. A jak to ćwiczyć ? Oto przykładowy sposób:

  1. Do czegokolwiek się przygotowujesz (spotkanie, projekt, egzamin) przemyśl dokładnie co w danej sytuacji będzie od ciebie zależne, a co nie.
  2. Kiedy odczuwasz stres zastanów się z jakiego powodu pojawiło się napięcie. Czy może znów martwisz się tym, że coś złego się stanie i to wcale nie będzie od ciebie zależne? Zadaj sobie pytanie co ty możesz zrobić, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia tego, czego się najbardziej obawiasz.
  3. Wszystko to, co jest od ciebie niezależne potraktuj jak rzecz drugorzędną. Jeśli w twojej głowie ciągle pojawiają się myśli: Dlaczego akurat mi się to przytrafiło? Spróbuj od razu zadać sobie pytanie co sam możesz w tej sytuacji. Tak jak w cytacie Marka Aureliusza, nikt nigdy nie odebrał ci wolności wybierania twojej postawy. Nawet będąc najlepiej przygotowanym do spotkania biznesowego, klient może nie przystać na twoją ofertę. Zawsze skupiaj się na tym na co masz wpływ, czyli rób swoje, a resztę zostaw losowi.

 

Perspektywa kosmiczna

KOSMOSJak twoje życie będzie wyglądało z perspektywy drogi mlecznej?

Zamknij oczy, wycisz się i przez parę najbliższych minut pomyśl o swoim życiu z dalekiej perspektywy. Wyobraź sobie siebie jako mały punkcik na ziemi. Powoli oddalasz się coraz bardziej twoją trudną sytuację z lotu ptaka. Zapomnij na chwilę, że jesteś człowiekiem. Teraz jest obserwatorem, który patrzy na dwóch przedstawicieli gatunku homo sapiens, którzy wydają z siebie jakieś głośne dźwięki, są ubrani na czarno. Ty nie wiesz, że jeden z nich jest wyżej w hierarchii od drugiego i pracują w czymś co nazywane jest firmą, gdzie codziennie spędzają wiele godzin nie wiadomo z jakiego powodu. Tak się po prostu umówili. I oddalasz się bardziej i widzisz cała planetę. Podróżujesz kilka lat do przodu i widzisz siebie w zupełnie innej sytuacji, gdzieś w innym miejscu na ziemi.

 

Premeditatio Malorum

 

Zdarza nam się martwić, że będzie źle. Nie będziemy mieć pieniędzy, wywalą nas z pracy/uczelni, a żona lub mąż od nas odejdą albo niedługo ciężko zachoruję i umrę. Jeśli to się stanie to będzie koniec świata. Niezależnie od tego czym się ciągle zamartwiamy większość z tych czarnych scenariusz nigdy się nie spełnia. A jeśli się spełnia to reagujemy na to najgorzej jak tylko możemy. Rozpaczamy, załamujemy się i poddajemy. A można inaczej. Jak się do tego przygotować? Marek Aureliusz rozpoczynał dzień od zdania: Zaczynając dzień, powiedz sobie: zetknę się z człowiekiem natrętnym, niewdzięcznym, zuchwałym, podstępnym, złośliwym, niespołecznym. Wszystkie te wady powstały u nich z powodu braku rozeznania złego i dobrego. Czyż nie jest prawdą, że codziennie spotykamy takich ludzi? Czy nie jest tak, że wkurzamy się na to jak, ktoś wepchnie się w kolejkę, spojrzy spode łba lub bez powodu nas obrazi? Czy nie byłoby przyjemnie zachować spokój w takich momentach? To da się zrobić:

  1. Znajdź parę minut i przygotuj kartkę oraz długopis. Wypisz jak największą ilość nieszczęść, które mogą się wydarzyć w twoim życiu. nie bądź zachowawczy, nie bój się, że wypisując je na kartce przyciągniesz je do swojego życia. Niech pojawią się tam choroby, śmierć bliskich, utrata pracy, pieniędzy i przyjaciół, wojna, czy klęska żywiołowa.
  2. Wyobraź sobie swoje życiu pełne tych nieszczęść z jak największą ilością szczegółów. Postaraj się ustalić scenariusz działań do każdej z tych sytuacji.
  3. Porównaj swoją obecną sytuację z tym co mogłoby cię spotkać.
  4. Zamknij oczy i zobacz w swojej wyobraźni jak przyjmujesz te wydarzenia ze spokojem. Jak patrzysz na nią jako na okazję do wzmocnienia twojego charakteru.

 

Dobrowolny Dyskomfort

fakirTen pan wziął sobie porady stoickie głęboko do serca.

Tylko wariat mógłby specjalnie zadawać sobie ból! Tak można myśleć, ale istnieje tez stoicka perspektywa w której wystawianie siebie na dyskomfort jest jedną z najlepszych rzeczy jakie można zrobić dla swojego rozwoju. Nie chodzi o walenie głową w mur, ani wylewanie gorącej herbaty na swoje dłonie (choć może też zadziałać), ale o coś bardziej wysublimowanego.

  1. Przeanalizuj swoje nawyki i wybierz te, bez których na pewno nie mógłbyś się obejść. Może to poranne przeglądanie Internetu, picie ulubionej kawy w kawiarni lub zakładanie nogi na nogę.
  2. Wybierz sobie okres czasu, na przykład tydzień i przestań robić dany nawyk. Niech to nie będzie rzucanie nałogu, w którym jesteś od kilku lat. Może to być nawet zamówienie sobie najmniejszej kawy, jeśli zawsze zamawiasz sobie największą z potrójna bita śmietaną.
  3. Jeśli już zacząłeś lub zaczęłaś robić daną rzecz powiedz sobie w myślach: tak mogłoby wyglądać moje życie, gdybym miał trochę mniej szczęścia. Nie ma w tym nic strasznego. Da się wytrzymać. Mam nadzieję, że jesteście osobami, które wytrzymają taką mniejszą kawę. Dopuszczam możliwość istnienia osób, dla których byłby to koniec świata.

Na zakończenie

 

Stoikami nie da się stać z dnia na dzień, ale myślę, że warto ćwiczyć. Jeśli po tych paru ćwiczeniach czujecie niedosyt, to zachęcam was bardzo gorąco do przeczytania książki, z której je zaczerpnąłem: „O stawaniu się stoikiem” autorstwa Tomasza Mazura oraz „Przeszkoda, czy wyzwanie” Ryana Holidaya. A jeśli niektóre z nich wywołają w was zbyt dużo trudnych emocji można się skierować ku sztuce.

Funkdadelic – Maggot Brain

Attribution: „Wide Field Imager view of a Milky Way look-alike NGC 6744” by ESO – http://www.eso.org/public/images/eso1118a/.

levitra vs viagra for hardness finasteride effets secondaires azithromycin 250 mg treatment lexapro and weight gain wellbutrin and lexapro cialis for daily use zithromax antibiotic cialis website is tamoxifen chemotherapy how does viagra work viagra from canada generic cialis levitra online viagra wikipedia online viagra effects of stopping lexapro suddenly tamoxifen citrate finasteride side effects azithromycin class ciprofloxacin dose zovirax for cold sores acyclovir 800 mg 5 times a day cialis vs viagra how to get off lexapro tamoxifen side effects in women over 55 viagra without a doctor prescription what is cipro usually prescribed for what is ciprofloxacin used for levitra 20 mg cost walmart what is acyclovir used for first few days on lexapro what does ciprofloxacin treat finasteride side effects in men cialis copay card viagra ohne rezept aus deutschland azithromycin liquid cipro 500 azithromycin for uti buy generic levitra cost of viagra lexapro side effects men cialis generic availability discount cialis azithromycin side effects liquid cialis cialis alternative is azithromycin penicillin what does viagra do azithromycin eye drops viagra vs cialis vs levitra ciprofloxacin bnf escitalopram nebenwirkungen acyclovir 200mg cialis generic what is acyclovir lexapro benefits for women ciprofloxacin side effects in women ciprofloxacin coverage what is cipro used for lexapro for anxiety levitra erfahrungen what is cipro azithromycin medscape viagra dosage finasteride and enlarged prostate ciprofloxacin hcl 500 mg azithromycin and alcohol acyclovir 800 mg for shingles acyclovir ointment 5 ciprofloxacin class viagra vs cialis lexapro withdrawal finasteride results 200 cialis coupon viagra for women acyclovir for shingles acyclovir for cold sores azithromycin 500mg generic viagra tamoxifen interaction generic for lexapro viagra ohne rezept auf rechnung side effects of azithromycin viagra 100mg tablets retail price canadian cialis cialis vs viagra cialas cialis for men tamoxifen langzeitfolgen cialis pills cialis coupons 2017 levitra coupon viagra wiki cialis sample common side effects of ciprofloxacin 500 mg azithromycin lexapro generic cipro antibiotic buy cialis azithromycin 500 mg pfizer viagra coupons from pfizer cialis reviews viagra vs cialis ciprofloxacin ophthalmic solution levitra 20 mg azithromycin for pneumonia cialis coupons printable cialis patent expiration azithromycin 250mg zoloft vs lexapro viagra prices cialis coupon free cialis tamoxifen nebenwirkungen viagra soft zovirax ointment how does acyclovir work cialis pricing viagra generic acyclovir 800mg cialis dosage strengths ciprofloxacin 250 mg how long does viagra last viagra pillen kruidvat is azithromycin ciprofloxacin used for azithromycin vs erythromycin side effects of acyclovir zovirax cream cialis without a doctor’s prescription free viagra how does lexapro work viagra 100 side effects of finasteride 5mg how does cialis work viagra receptfritt equipe argentine viagra lexapro 10 mg what is azithromycin for viagra alternative viagra cost cialis cost over the counter viagra viagra single packs viagra nebenwirkungen cialis coupons from manufacturer azithromycin 250 cialis on line side effects of finasteride cipro side effects in elderly antibiotic ciprofloxacin cipro side effects erectile dysfunction cialis thuoc azithromycin acyclovir side effects ciprofloxacin uses escitalopram what does azithromycin treat what is azithromycin used for azithromycin 500 erfahrungen finasteride vs dutasteride natural viagra zithromax dosage what is ciprofloxacin prescribed for online cialis cialis 10 mg cialis daily azithromycin z pak cialis patent expiration date extended side effects of cialis zovirax cialis coupon 20 mg lexapro 10mg ciprofloxacin azithromycin without a doctor’s prescription ciprofloxacin dosage lexapro and wellbutrin combination therapy cialis voucher cialis 5 mg ciprofloxacin side effects after age 60 escitalopram 10mg cialis otc escitalopram oxalate cialis for women cialis canadian pharmacy side effects of ciprofloxacin 500 mg finasteride 5mg herbal viagra viagra vs cialis vs levitra viagra sans ordonnance cialis canada viagra price azithromycin 500 tamoxifen side effects in women cialis generic tadalafil viagra coupon viagra pills azithromycin 250mg tablets 6 pack cialis medication acyclovir cream cialis cialis patent expiration 2017 ciprofloxacin 500mg propecia discount viagra escitalopram 10 mg cialis 20mg viagra coupons pfizer viagra azithromycin 250 mg lexapro reviews viagra costs azithromycin cost acyclovir dosage viagra tesco ciprofloxacin 500 mg for urinary tract infection cost of cialis viagra for men levitra 10 mg prezzo ciprofloxacin 500mg antibiotics escitalopram 10 mg para que sirve what works better than viagra how to take cialis azithromycin tablet cialis side effects ciprofloxacin eye drops cialis free trial cialis 30 day sample lexapro side effects in men cialis dosage recommendations viagra side effects generic lexapro tamoxifen cost what does finasteride do cialis pharmacy prices cialis samples viagra on line no prec ciprofloxacin nebenwirkungen sex viagra for women cipro for uti viagra uk side effects of lexapro lexapro vs celexa where to buy viagra what is azithromycin viamedic cialis finasteride permanent side effects acyclovir medication acyclovir dosing escitalopram side effects lexapro vs wellbutrin ciprofloxacin hcl cialis 20mg directions finasteride 5 mg tab ciprofloxacin hcl 500 mg tab viagra online cialis for sale ciprofloxacin 500 mg tamoxifen and weight gain buy viagra cialis discount cialis dosage cialis online does lexapro cause weight gain azithromycine azithromycin 5 day dose pack zithromax levitra vs viagra cealis azithromycin dosage what is ciprofloxacin is lexapro a controlled substance vardenafil 20mg withdrawal from lexapro side effects of viagra cheap viagra tamoxifen and bone pain finasteride long term effects ciprofloxacin 500mg antibiotics side effects finasteride medication azithromycin uses viagra bestellen cialis testimonials canadian viagra lexapro coupons cialis cheap what is viagra levitra vs viagra lexapro 20mg azithromycine 250 mg canada viagra what is acyclovir for escitalopram effets secondaires side effects of tamoxifen side effects of lexapro 10 mg generic cialis tadalafil cialis or viagra lexapro vs zoloft levitra coupons azithromycin coverage what is lexapro ciprofloxacin 500 ciprofloxacin drug class lexapro side effects what is finasteride ciprofloxacin drops lexapro and weight gain in women generic levitra viagra alternatives azithromycin pregnancy zithromax 500 mg finasteride hair loss cilias lexapro bula ciprofloxacin for dogs best price viagra buy generic viagra lexapro manufacturer website how to wean off lexapro without withdrawals viagra effects buy levitra online lexapro dosages cheap levitra viagra tablets weaning off lexapro nolvadex finasteride 5mg tab cialis 20 mg revatio vs viagra cialis coupon print propecia side effects buy levitra levitra rezeptfrei deutschland ciprofloxacin 250mg side effects of lexapro in women utilisation viagra tamoxifen tamoxifen side effects acyclovir is ciprofloxacin a penicillin azithromycin for strep throat lexapro generic name viagra natural what bacteria does ciprofloxacin kill lexapro and weight loss tamoxifen lawsuits side effects of azithromycin 250 mg acyclovir 800 mg viagra sex how long for azithromycin to take effect cialis from canada viagra 100mg zovirax pills cialis for bph lexapro weight gain finasteride efectos secundarios ciprofloxacin spc how to wean off lexapro finasteride for women how to use viagra price cialis generic cialis at walmart viagra without a doctor prescription usa cialis effects finasteride cialis pills for sale finasteride 5 mg levitra 20 mg von bayer lexapro 5mg viagra kaufen zovirax dosage viagra samples what is lexapro used for cialis savings card ciprofloxacin hcl 500 mg side effects viagra activate post finasteride syndrome lexapro dosing lexapro dosage viagra tablet cipro azithromycin tablets levitra levitra dosage ciprofloxacin dosierung levitra 20 mg precio farmacia finasteride 5mg side effects viagra generico lexapro side effects in women cipro dosage side effects lexapro ciprofloxacin 500 mg tabletten levitra 20mg tamoxifen therapy acyclovir 400mg generic for cialis viagra medicine viagra for sale azithromycin drug class cipro antibiotics finasteride reviews cialis 5mg lexapro para que sirve viagra en ligne livraison 24h cipro dangers viagra for sale uk cialis prices celexa vs lexapro daily cialis effects of stopping finasteride what is escitalopram finasteride dosage what is finasteride used for what is lexapro for levitra prezzo in farmacia ciprofloxacin hydrochloride ophthalmic cyalis ciprofloxacin hydrochloride order viagra buy cialis online finasteride 1mg cialis 30 day trial coupon buy viagra online azithromycin pediatric dosing cipro uses ciprofloxacin side effects lexapro overdose how much does cialis cost viagra canada viagra substitute cialis coupons side effects of ciprofloxacin tamoxifen and foods to avoid stopping lexapro lowest cialis prices azithromycin pregnancy category cipro and tendonitis escitalopram 20 mg how long for lexapro to work levitra prices women viagra female viagra what is tamoxifen viagra pill levitra generic viagra what infections does ciprofloxacin treat levitra bayer 20mg meilleur prix cialis 5mg daily cialis tadalafil canada cialis acyclovir dosage for cold sores levitra without a doctor prescription what is tamoxifen used for viagra 100 mg levitra 20mg cost per pill zithromax z-pak generic levitra vardenafil 20mg acyclovir vs valacyclovir finasteride 5mg side effects mayo clinic what does ciprofloxacin 500mg treat what is cialis acyclovir 400 mg ciprofloxacin 500mg tablets viagra 50mg vardenafil vs viagra wholesale cialis buying viagra tamoxifen bijwerkingen acyclovir ointment cialis samples overnight finasteride for hair loss cialis professional azithromycine eg 500 mg bijsluiter lexapro cialis price 9 levitra at walmart acyclovir dose when will cialis go generic lexapro medication cialis trial viagra cialis finasteride tablets generic viagra 100mg sophia viagra azithromycin three times a week viagra on line lexapro withdrawal symptoms cheap cialis cipro drug class

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *