Jak podjąć naprawdę dobrą decyzję?

Wystarczy się chwilę zastanowić ile decyzji podejmujemy na co dzień? Wstać teraz, czy za piętnaście minut? Jajka, czy kanapki? Iść znowu do pracy/na uczelnię, czy odpuścić sobie i zając się czymś bardziej przyjemnym? Lepiej do kina, czy na imprezę? Setki, jeśli nie tysiące decyzji podejmujemy w naszym życiu. Wcale nie trzeba być Paolo Coelho, żeby stwierdzić, że „Każda dzisiejsza decyzja ma wpływ na przyszłe wydarzenia” – to akurat był człowiek o imieniu Bogdan na jednym z forumJ. Problem często tkwi w tym, że zapominamy o tej banalnej refleksji i wchodzimy w pewną rutynę, podejmując większość decyzji z przyzwyczajenia. Jak sobie z tym poradzić? Psychologia poznawcza i ekonomia behawioralna spieszy z pomocą. Jeśli zapoznamy się z ich wnioskami i weźmiemy je pod uwagę, możemy zacząć tracić mniej czasu, być bardziej zadowolonym z życia, a może nawet zarabiać więcej pieniędzy (tutaj pozdrowienia dla Pana Jean-Marie Messier prezesa Vivendi, który swoimi wspaniałymi decyzjami sprawił, że firma straciła w ciągu roku 13,6 miliardów euro). W tym artykule chciałbym Wam przedstawić parę sprawdzonych sposobów na podejmowanie lepszych decyzji. Jednak nigdy nie można mieć pewności, czy nasza decyzja będzie optymalna, ponieważ żyjemy w świecie pełnym czarnych łabędzi. A kim lub czym one są? No właśnie:

 

O co chodzi z tymi czarnymi łabędziami?

 

Mądrzy ludzie obliczyli kiedyś ilość informacji, które są wytwarzane na całym świecie. Oszacowali, że od początku istnienia ludzkość wytworzyła pięć eksabajtów danych (czyli 5 x 10 do osiemnastejJ). Gołym okiem/wyobraźnią widać, że dużo. Jednak właśnie taką ilość wytworzyliśmy w dokładnie czterdzieści osiem godzin w 2012 roku. Youtube, Facebook, tysiące portali generują co sekundę ogromną ilość informacji. Z tego powodu (oraz z tego, że na świecie jest już ponad 7 miliardów ludzi) doświadczamy zjawisk, które można określić jako czarne łabędzie. To określenie zostało zaproponowane przez Nassima Taleba, który przytoczył w swojej książce pewną ornitologiczną historię. Przez długie lata wszyscy miłośnicy ptactwa był święcie przekonani, że nie istnieją czarne łabędzie. Na podstawie tego przekonania, powstało wiele prac naukowych, które wyjaśniały istnienie tego fenomenu. Niestety, pewnego dnia ktoś zaobserwował czarnego łabędzia w Australii, co unieważniło setki jeśli nie tysiące godzin pracy wielu osób. Nikt się tego nie spodziewał. Tak samo jak nikt nie spodziewał się, że w piątek trzynastego listopada 2015 roku w różnych miejscach w Paryżu zginie 130 osób w atakach terrorystycznych. Żyjemy w czasach niepewności. Warto jest brać pod uwagę tą perspektywę przy podejmowaniu kluczowych decyzji swojego życia. Wybierając kierunek studiów możemy mieć przekonanie, że po ich skończeniu to na pewno będzie praca, przecież wszystkie rankingi o tym mówią! Podejmując decyzję o tym, że z kimś wchodzimy w związek, wielu ludzi myśli, że skoro to prawdziwa miłość to nad związkiem nie trzeba pracować, bo i tak będziemy razem na zawsze. Warto też wspomnieć o drugim ekstremum, kiedy ludzie myślą, że nic nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Pamiętam warsztaty w jednej ze szkół w województwie łódzkim. Na trzydzieści parę osób tylko dwie wiedziały co chcą robić po liceum. Większość tylko pomrukiwała, że nie wiadomo co będzie potem, ale raczej będzie źle. Niepewność przyszłości tak bardzo ich paraliżowała, że nie robili nic, aby sprawić by była lepsza. Co robić w takim przypadku? Pamiętać przy  planowaniu, że to, co możemy zrobić to tylko i wyłącznie zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia jakiejś sytuacji. Świadomość tego, co może pójść nie tak i jakie będą przeszkody, na pewno może w tym pomóc.

 labadzA miało was w ogóle nie być!

Ogranicz ilość podejmowanych decyzji

Barry Schwartz w swojej książce „Paradoks wyboru” podważa jeden z najgłębiej zakorzenionych przekonań w zachodniej cywilizacji: najlepszym sposobem na zwiększenie dobrobytu u obywateli jest stworzenie jak największej możliwości wyboru (oczywiście w imię wolności). Badania Roya Baumeistera jasno pokazują, że każda decyzja, którą podejmujemy zmniejsza nasz poziom siły woli, co bezpośrednio prowadzi do gorszego samopoczucia.  Przypomina mi się  sytuacja kiedy parę lat temu byłem w Nowym Jorku i moim zadaniem było wybrać coś na kolację. Skoro byłem strasznie zmęczony, już przed wejściem postanowiłem, że zjem płatki z mlekiem. Wszedłem, a tam same grubasy! Trochę żartuję, ale rzeczywiście było dużo grubych ludzi, więc przecisnąłem się pomiędzy ich  brzuchami i trafiłem do działu z płatkami. A tam było ich ponad 50. Stałem i stałem i nie mogłem wybrać. Za każdym razem, kiedy brałem do ręki kolejne pudełka (np. super tasty magic flakes, drugie żółte z chińskimi napisami i uśmiechniętą dziewczynką) krzyczały  one do mnie, żeby wziąć właśnie to, a nie inne. Było zdezorientowany i coraz gorzej się czułem. Minęło jakieś 15 minut, wziąłem w końcu pierwsze z brzegu i wyszedłem. Jest parę rzeczy, które można zrobić, żeby zwiększyć swój dobrobyt, mówi Schwartz. Skoro nie jest nim zwiększanie ilości naszych wyborów, trzeba zrobić coś przeciwnego. Postaraj się spisać wszystkie twoje codzienne wybory i już wcześniej zaplanuj w co się ubierzesz, co mniej więcej zjesz i jaki prezent wybrać komuś na święta. Oczywiście, można powiedzieć, że to brak spontaniczności. Myślę, że lepiej jest ją zostawić na inne sytuacjeJ.

 

Ogarnij swoje błędy poznawcze

 

Większość ludzi lubi swoją intuicję. Co i rusz słyszę od kogoś, że podświadomość/nadświadomość/wyższe ja/serce/intuicja zawsze i wszędzie podpowiadają najlepsze wybory. Każdej takiej osobie proponuje eksperyment: wycięcie kory przedczołowej i sprawdzenie ile dobrych decyzji podejmąJ.  Oczywiście, że zdarzają się momenty, kiedy szybkie przetwarzanie, nazwane przez laureata nagrody Nobla Daniela Kahnemana systemem 1, dają nam dobre rezultaty. Często w sytuacjach kryzysowych, kiedy nie mamy czasu na refleksję dobrze jest „intuicyjnie” zareagować. W psychologii taki automatyczny sposób podejmowania decyzji nazywa się heurystyką. Kahneman wraz z Amosem Tverskym wyróżnili trzy główne jej rodzaje:

  • Heurystyka dostępności

Polega ona na przypisywaniu większego prawdopodobieństwa zdarzeniom, które łatwiej przywołać do świadomości. Na przykład tuż po katastrofie lotniczej ludzie na całym świecie mocno zawyżają prawdopodobieństwo jej wystąpienia.

  • Heurystyka reprezentatywności

Polega ona na dokonaniu klasyfikacji na podstawie częściowego przypadku, który jest już nam znamy. Tu najłatwiej będzie powołać się na stereotypy. Jeśli poznaliśmy kiedyś Rosjanina, który lubił sobie wypić, lub Niemca, który lubi porządek, to w imię tej heurystyki będziemy postrzegać kolejnych Rosjan lub Niemców przez pryzmat przypadków, które już znamy.

  • Heurystyka zakotwiczenia

Ten sposób wnioskowania polega na opieraniu się na jakiejś informacji, a następnie zmodyfikowaniu jej w celu uzyskania odpowiedzi na pytanie. Na przykładzie wydawania sądu o nowo poznanej osobie, możemy ją ocenić poprzez to jak się nam przedstawiła (efekt pierwszeństwa), to jak wygląda (efekt Halo), albo to, że tak jak my lubi filmy Davida Lyncha (efekt skupienia), więc reszta jest nie ważna.

 Warto jest też przyjrzeć się jeszcze paru błędom poznawczym:

makak

Podejmując decyzję możemy być radości, ale nie aż tak jak ten oto makak.

  • Nadmierny optymizm – często myślimy zbyt pozytywnie o naszych wynikach zupełnie zapominając o ryzyku. Tak jak student idzie na egzamin na beton.

 

  • Nadmierna pewność siebie – zawyżamy swoje umiejętności na podstawie pozytywnych rezultatów z przeszłości, nie biorąc pod uwagę roli przypadku.

 

  • Efekt potwierdzenia – Przykładamy zbyt dużą wagę do dowodów, które wspierają naszą perspektywę.

 

  • Myślenie stadne – skoro inni tak robią, to ja też tak powinienem. Ten błąd poznawczy bardzo często widać przy wyborze kierunku studiów, kiedy duża ilość maturzystów nie wie dlaczego idzie na przykład na prawo, a 95% klasy wybrało ten kierunek.

 

 

  • Niechęć do strat – Stratę odczuwamy mocniej niż radość z zysku o tej samej wartości, co powoduje, że mamy zbyt wysoką niechęć do ryzyka. Warto, kiedy czymś się stresujemy, zadać sobie proste pytanie: co tak naprawdę może się stać, kiedy i to nie wyjdzie?

 

 

  • Efekt kosztów utopionych – Oceniając nasze przyszłe działania przywiązujemy zbyt dużą wagę do wysiłku, który już włożyliśmy. Przykładem tego efektu będzie kontynuowanie studiów, które nas w ogóle nie interesują z myślą: nudne to strasznie, ale skoro już zacząłem, to je skończę.

 

 

  • Efekt status quo – Jeśli nie odczuwamy jakiejkolwiek presji (spokojne, stateczne życie), nie chcemy wprowadzać jakichkolwiek zmian, by było lepiej.

 

 

  • Przecenianie teraźniejszości – za bardzo przywiązujemy się do nagród tu i teraz i zapominamy o długofalowych korzyściach.

Ogarnięcie błędów poznawczych, ograniczenie ilości decyzji i świadomość występowania „czarnych łabędzi” na pewno zwiększy prawdopodobieństwo podjęcia dobrej decyzji. Nigdy nie będziemy mieć pewności, choćbyśmy byli mistrzami świata. To co się wielokrotnie sprawdzało w moim życiu, to przed jakąkolwiek ważną decyzją dawałem sobie na nią dużo czasu, czasem nawet tydzień, czy dwa. Warto jest zrobić sobie listę plusów, czy minusów, ale to na pewno nie wykluczy wszystkich wątpliwości. Dobrze jest przegadać to bliskimi i przyjaciółmi, wiedząc, że ludzie często lubią dawać proste rady innym: idź na te studia, po nich będziesz dobrze zarabiał – może wybrzmiewać w uszach wielu dzisiejszych maturzystów. Ale decyzję zawsze trzeba podjąć samemu, więc rozkoszujmy się chwilę tymi wątpliwościami. Przynajmniej będzie przyjemnie.

Atribution to:

By Carsten Tolkmit from Kiel, Germany (crossroads) [CC BY-SA 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0)], via Wikimedia Commons

„Black Swan bg” by Kiril Krastev – Own work. Licensed under CC BY-SA 3.0 via Commons – https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Black_Swan_bg.jpg#/media/File:Black_Swan_bg.jpg

Makak by Tim Simpson: https://www.flickr.com/photos/timmy2s/7004300420

film Life online streamingmovie streamingmovie Logan download

viagra vs cialis sex viagra for women viagra online buy levitra levitra 20mg cost per pill lexapro 10mg viagra wikipedia generic for lexapro viagra 50mg lexapro 10 mg side effects lexapro cialis sample cialis samples overnight free cialis equipe argentine viagra viagra alternatives natural viagra acyclovir cream lexapro benefits for women cialis 5 mg cyalis side effects of ciprofloxacin side effects of azithromycin viagra 100 mg ciprofloxacin side effects lexapro withdrawal symptoms azithromycin for pneumonia lexapro 20mg effects of stopping lexapro suddenly side effects of cialis ciprofloxacin 250 mg viagra side effects generic viagra 100mg cialis coupons printable liquid cialis discount viagra cialis cost viagra 100mg side effects of finasteride 5mg what is viagra lexapro overdose lexapro reviews wellbutrin and lexapro cialis dosage recommendations cialis from canada cheap levitra what is tamoxifen used for effects of stopping finasteride what is lexapro used for finasteride dosage buy viagra viagra price azithromycin 250 mg treatment post finasteride syndrome finasteride tablets levitra rezeptfrei deutschland pfizer viagra coupons from pfizer acyclovir 200mg is azithromycin penicillin azithromycin side effects azithromycin medscape cialis coupons 2017 tamoxifen cost lexapro para que sirve ciprofloxacin used for cialis otc cipro antibiotic viagra 100 what is cipro usually prescribed for azithromycin dosage viagra wiki finasteride 5 mg buy levitra online levitra prices levitra prezzo in farmacia buying viagra tamoxifen side effects in women cialis dosage strengths what is acyclovir for levitra 20 mg von bayer generic cialis viagra effects what is cipro used for tamoxifen citrate cialis medication lexapro coupons viagra dosage viagra pill cialis alternative is azithromycin cialis generic availability cialis pills utilisation viagra viagra canada what is lexapro levitra 20 mg azithromycin uses escitalopram 10 mg para que sirve discount cialis cialis canada cialis patent expiration viagra for sale uk viagra alternative cialis discount viagra cost azithromycin three times a week tamoxifen bijwerkingen cipro dosage azithromycin 500 erfahrungen ciprofloxacin side effects in women cialis or viagra cialis effects generic levitra vardenafil 20mg finasteride vs dutasteride lexapro medication cipro antibiotics what infections does ciprofloxacin treat ciprofloxacin 500mg antibiotics azithromycin pediatric dosing ciprofloxacin for dogs acyclovir for shingles thuoc azithromycin finasteride side effects cialis 30 day trial coupon cialis for women levitra coupon lexapro viagra tesco viagra vs cialis viagra uk cialis coupon 20 mg cialis coupon what does ciprofloxacin 500mg treat azithromycin 250 mg ciprofloxacin drug class viagra nebenwirkungen ciprofloxacin coverage tamoxifen and weight gain tamoxifen langzeitfolgen cilias zovirax ointment canadian cialis vardenafil vs viagra viagra coupon female viagra azithromycin tablet when will cialis go generic cialis 10 mg acyclovir medication ciprofloxacin dose antibiotic ciprofloxacin azithromycin class azithromycin pregnancy category ciprofloxacin 500 mg for urinary tract infection how does viagra work cialis for bph cialis 5mg finasteride side effects in men generic cialis tadalafil order viagra wholesale cialis cialis vs viagra viagra ohne rezept aus deutschland lexapro and weight gain finasteride for women how to take cialis ciprofloxacin side effects after age 60 cialis 20mg levitra bayer 20mg meilleur prix viagra vs cialis vs levitra viagra activate acyclovir 400mg cialis for men escitalopram 10 mg zithromax 500 mg canada viagra acyclovir for cold sores viagra 100mg tablets retail price finasteride efectos secundarios azithromycin 500 mg cipro 500 azithromycin coverage azithromycin side effects of viagra what is finasteride finasteride permanent side effects azithromycin z pak azithromycin and alcohol azithromycin 500mg ciprofloxacin bnf what is azithromycin used for zovirax canadian viagra cost of cialis cialis savings card generic viagra lexapro and weight gain in women cialis website tamoxifen lawsuits viagra natural cost of viagra cialis canadian pharmacy cialis generic tadalafil how does cialis work viagra soft cialis reviews levitra coupons cealis cialis on line what is cipro levitra erfahrungen viagra single packs does lexapro cause weight gain cialis side effects finasteride 5mg ciprofloxacin ophthalmic solution viagra coupons levitra vs viagra acyclovir ointment viagra for men azithromycin vs erythromycin lexapro and weight loss cipro uses how does acyclovir work price cialis viagra cialis azithromycin for strep throat what is acyclovir what is azithromycin for buy generic viagra viagra from canada azithromycin 250mg tamoxifen interaction ciprofloxacin 500mg acyclovir ointment 5 zithromax antibiotic viagra for sale viamedic cialis lexapro generic lexapro and wellbutrin combination therapy buy cialis ciprofloxacin nebenwirkungen acyclovir side effects women viagra cheap cialis how does lexapro work cialis 5mg daily buy generic levitra zoloft vs lexapro ciprofloxacin hcl 500 mg acyclovir dosage for cold sores what does ciprofloxacin treat lexapro vs celexa ciprofloxacin hcl 500 mg side effects ciprofloxacin 250mg cialas cipro escitalopram nebenwirkungen viagra pillen kruidvat vardenafil 20mg lexapro dosages azithromycine eg 500 mg bijsluiter zovirax for cold sores common side effects of ciprofloxacin 500 mg zithromax z-pak finasteride and enlarged prostate is ciprofloxacin a penicillin cialis patent expiration 2017 canada cialis azithromycin tablets cialis side effects of finasteride escitalopram lowest cialis prices how long does viagra last viagra ohne rezept auf rechnung cialis free trial viagra vs cialis vs levitra viagra bestellen what does viagra do side effects of tamoxifen side effects of acyclovir viagra on line weaning off lexapro side effects of lexapro levitra dosage viagra receptfritt ciprofloxacin ciprofloxacin hcl 500 mg tab finasteride effets secondaires daily cialis tamoxifen and bone pain cheap viagra finasteride results cialis trial viagra kaufen ciprofloxacin drops what is lexapro for what is ciprofloxacin finasteride viagra lexapro bula lexapro vs wellbutrin generic levitra cialis for sale acyclovir dosing levitra 20 mg precio farmacia escitalopram 20 mg 9 levitra at walmart cialis dosage azithromycine 250 mg herbal viagra levitra online lexapro 5mg lexapro manufacturer website erectile dysfunction cialis lexapro weight gain levitra how to wean off lexapro stopping lexapro nolvadex finasteride 1mg viagra costs viagra substitute cialis patent expiration date extended how to use viagra ciprofloxacin uses viagra for women what is escitalopram cialis coupons side effects of ciprofloxacin 500 mg finasteride 5mg side effects ciprofloxacin 500 mg what does finasteride do cialis testimonials cialis tadalafil cialis professional buy viagra online azithromycin pregnancy buy cialis online 200 cialis coupon ciprofloxacin hydrochloride ophthalmic what is ciprofloxacin prescribed for viagra on line no prec ciprofloxacin spc finasteride hair loss ciprofloxacin 500 mg tabletten is lexapro a controlled substance viagra tablets acyclovir dosage lexapro side effects in women best price viagra lexapro side effects in men generic for cialis viagra sex ciprofloxacin class how to get off lexapro acyclovir 800 mg azithromycin 250mg tablets 6 pack zovirax pills lexapro side effects men cialis vs viagra cipro and tendonitis zovirax dosage cipro drug class levitra 10 mg prezzo is tamoxifen chemotherapy sophia viagra lexapro withdrawal cialis coupons from manufacturer azithromycin cost cialis online viagra tablet azithromycin eye drops zithromax dosage viagra generico escitalopram effets secondaires free viagra ciprofloxacin 500 propecia levitra vs viagra for hardness cialis pills for sale how long for lexapro to work escitalopram side effects ciprofloxacin 500mg tablets what is finasteride used for cialis samples what is azithromycin finasteride reviews first few days on lexapro cialis 20 mg viagra without a doctor prescription what is cialis tamoxifen and foods to avoid over the counter viagra acyclovir escitalopram oxalate azithromycine what works better than viagra cialis coupon print cialis voucher cialis pharmacy prices lexapro side effects what is acyclovir used for generic lexapro viagra generic how to wean off lexapro without withdrawals acyclovir vs valacyclovir viagra en ligne livraison 24h escitalopram 10mg side effects of lexapro in women finasteride 5mg side effects mayo clinic side effects of azithromycin 250 mg revatio vs viagra ciprofloxacin hydrochloride what does azithromycin treat levitra without a doctor prescription tamoxifen side effects in women over 55 acyclovir 400 mg cialis generic cialis pricing azithromycin 500 tamoxifen nebenwirkungen lexapro for anxiety generic cialis at walmart online viagra azithromycin 5 day dose pack viagra pills azithromycin without a doctor’s prescription zovirax cream ciprofloxacin dosierung viagra medicine cipro side effects in elderly cialis 20mg directions how much does cialis cost finasteride for hair loss lexapro generic name ciprofloxacin eye drops what is ciprofloxacin used for levitra generic finasteride long term effects acyclovir 800 mg for shingles side effects of lexapro 10 mg azithromycin for uti levitra 20 mg cost walmart lexapro dosing tamoxifen therapy online cialis what bacteria does ciprofloxacin kill azithromycin liquid cialis prices ciprofloxacin hcl lexapro vs zoloft acyclovir 800mg viagra sans ordonnance cialis daily propecia side effects cialis price celexa vs lexapro cipro dangers levitra vs viagra cialis cheap finasteride medication viagra samples ciprofloxacin 500mg antibiotics side effects cipro side effects withdrawal from lexapro zithromax finasteride 5mg tab viagra prices viagra without a doctor prescription usa cialis copay card where to buy viagra how long for azithromycin to take effect cialis for daily use tamoxifen azithromycin drug class ciprofloxacin dosage levitra 20mg acyclovir dose pfizer viagra cialis 30 day sample cipro for uti lexapro dosage acyclovir 800 mg 5 times a day tamoxifen side effects what is tamoxifen finasteride 5 mg tab azithromycin 250 cialis without a doctor’s prescription

Tags , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *